Arts-patiëntrelatie

Boekbespreking: Als het misgaat van dr. Filiep Bataillie

Boekbespreking van 'Als het misgaat' door dr. Pieter Jan Simons, hoofdarts AZ Voorkempen.

De vlucht is niet gelopen als gepland. Af en toe komt het voor ondanks rigoureuze procedures, ook al vliegen de piloten al 20 jaar. Dan worden persconferenties gegeven, onderzoeksgroepen worden naar het wrak gestuurd. Op “Air Crash investigation”, een tv-programma, kunnen we meevolgen hoe dat verloopt en welke gevolgen het heeft voor de vluchten en vliegtuigen nadien: procedures worden scherper gesteld, cabines worden voor de piloot overzichtelijker gemaakt, een knopje wisselt van plaats of krijgt een andere kleur. Het hele onderzoek en de maatregelen worden bekendgemaakt in een document. Afhankelijk van de maatschappelijke impact zijn er nog verklarende hoorzittingen nadien. In het boek wordt aangegeven dat de gezondheidszorg zich aan de luchtvaart spiegelt, maar we kunnen nog veel leren.

Dr. Filiep Bataillie is hoofdarts in AZ Herentals en kan buigen op een lange carrière als orthopedist. Het boek dat hij schreef is het waard om gelezen te worden, hoe beperkt je tijd er ook voor is. Twee weken na de commercialisatie wist de dame aan de infobalie van een grote boekhandel me direct te vertellen waar het boek lag en vulde de titel aan toen ik enkel de auteur had vernoemd. Een duidelijk bewijs dat het velen beroert.

Korte casussen

Het onderwerp behandelt drie van de grote catastrofes in de gezondheidszorg: Ten eerste het optreden van incidenten of bijna-incidenten in de zorg al dan niet met blijvend letsel. Ten tweede de slechte manier waarop hierover nog steeds gecommuniceerd wordt en het gevolg voor de patiënt. Ten derde de impact die het incident heeft op een zorgverlener die direct betrokken is en hoe beperkt de opvang nog steeds is.

Filiep Bataillie beschrijft op een respectvolle wijze aan de hand van kortgeschetste casussen op welke van deze 3 genoemde gebieden het verkeerd liep en wat het voor impact had op patiënt (first victim) en op zorgverlener (second victim) en zelfs op de organisatie en anderen (third victim). Hij reikt een kader aan voor verbetering en aan de hand van de casussen toont hij hoe goed handelen een veel betere uitkomst kan bieden. Zijn nadruk blijft hij door het hele boek heen leggen op communicatie, de ondertitel van het boek én de sleutel in het behandelen van incidenten.

Gelaagdheid

Het vernieuwende van het boek is niet het geschetste kader. Hiervoor verwijst de auteur naar het werk van de onderzoeksgroep onder leiding van  Prof. Kris Vanhaecht van Leuven: zowel wat betreft het communicatie-aspect als het aspect van second victim. Hetgeen waarvoor je het boek moet lezen is het feit dat de verhalen de theorie genadeloos tot leven brengen en daarom zeer goed blijft hangen. Storytelling in boekvorm, maar ingetogen en zonder sensatiezucht. Daarin slaagt Dr. Bataillie heel goed.

Voor wie is dit boek dat ruwe schetsen en verfijnde gedachten bundelt? Daarop wil ik graag ingaan op basis van de gelaagdheid van het hele boek.

Het boek is voor alle zorgverleners, want zowel artsen, verpleegkundigen, vroedvrouwen, psychologen etc. kunnen onbedoeld schade veroorzaken door hun zorgend handelen, ondanks zorgvuldigheid. Weten hoe je hierover het gesprek moet aangaan is een zeer belangrijke meerwaarde voor de getroffen patiënt. Maar ook herkennen wat het incident met jezelf doet en  hiervoor hulp zoeken is belangrijk, omdat het de patiëntveiligheid nadien ten goede komt.

Elk incident is er één te veel

Het is voor allen die zorgverleners opleiden. Daar zijn nog mijlpalen te verzetten, wat ik merk als ik met nieuwe, jonge artsen en andere zorgverleners spreek over het managen van incidenten. Het boek kan dan nog aangevuld worden met hoofdstukken uit het boek “Succesvol arts zijn” (De Ridder et al. Acco, 2022, hfdst. 12 en 13) – ook voor andere zorgverleners dan artsen – of andere boeken en wetenschappelijke publicaties.

Het boek is voor hen die inhoudelijk of politiek verantwoordelijkheid dragen in de ontwikkeling van accreditatienormen en inspectiekaders, als illustratie dat hun werk niet af is, en om de realiteit van patiënt en zorgverlener dicht bij hun bureau te brengen. Bij elke zorginstelling loopt het soms niet zoals gepland. Gaat het gewoon mis. Gelukkig in het grootste deel van de gevallen niet, maar elk  incident is er één te veel.

Het boek is geschikt voor patiënten die een incident meemaakten en hieronder geleden hebben of lijden. Het besef dat het incident aanleiding geeft tot verbeteringen om herhaling te vermijden, het besef dat er de laatste jaren zoveel stappen zijn gezet om leed te voorkomen, het inzien dat elk incident velen beroert en niemand koud laat, ook al is er slechte communicatie hierover en ervaar je het niet, kunnen louterend werken.

Nihil obstat

Is het boek “niet geschikt voor gevoelige lezers”? Staat het beter achter de toonbank in de bibliotheek? Neen. “Nihil Obstat” zou ik durven schrijven. Het boek brengt de realiteit van de zorg tot op de vloermat en maakt ons ervan bewust dat gezondheidszorg nog steeds geen garantie op succes biedt en dat we zorg met mate moeten consumeren: op basis van indicaties en verworven inzichten.

Als laatste raad ik mijn collega-hoofdartsen en eenieder die als directielid in een zorginstelling werkt het boek aan. Beseffen dat men 100% voor kwaliteit moet gaan, kan nooit voldoende onderstreept worden. Daarenboven: het voorbeeld dat Dr. Bataillie geeft van die zorg die een directielid moet geven wanneer het misgegaan is, is exemplarisch. Uit eigen ervaring weet ik dat het niet het gemakkelijkste deel van de job is om de patiënt én de zorgverlener te ondersteunen, maar wel dat het een diepe voldoening geeft, hoe moeilijk de omstandigheden ook zijn.

Hoe beperkt je tijd ook is, dit boek is een aanrader.

Wat heb je nodig

Meer weten over

Deel je (nieuws)verhaal

Heb je nieuws dat relevant is voor onze redactie? Deel het met ons via het meldformulier.

Nieuws melden
Print Magazine

Recente Editie
10 november 2026

Nu lezen

Ontdek de nieuwste editie van ons magazine, boordevol inspirerende artikelen, diepgaande inzichten en prachtige visuals. Laat je meenemen op een reis door de meest actuele onderwerpen en verhalen die je niet wilt missen.

In dit magazine