OpinieGeriatrie

De bal van Roland Duchâtelet (be)treft ons allemaal

Naar aanleiding van de commotie rond de uitspraken van Roland Duchâtelet willen wij als zorgverleners onze kijk op deze complexe thematiek delen, vanuit onze dagelijkse zorgpraktijk.

Deze dagen wordt opnieuw duidelijk waarom we het boek Grenzen aan genezen schreven.  De levenseindethematiek is zo gelaagd dat ze ruimte en nuance verdient. We zijn ondertussen 2 jaar, 4 drukken en heel wat lezingen verder. De belangrijkste conclusie: een brede samenleving beseft dat we grenzen moeten stellen.

Opvallend: onder de hevige supporters van onze boodschap zitten veel ouderen. En dat is veelzeggend. Want we spreken vaak over ouderen, maar luisteren we wel genoeg naar hen?

Dat de uitspraken van Roland Duchâtelet verontwaardiging uit alle hoeken teweegbrengen is begrijpelijk. Vooral ook omdat hij verschillende debatten door elkaar haspelt.  Als zorgverleners willen we bij onze leest blijven en herhalen wat we al decennialang zeggen: ‘Als we beslissingen rond het levenseinde niet grondiger nemen vanuit levenskwaliteit, dan komt er een tijd waarin men ze zal overwegen vanuit financiële en organisatorische motieven’. Die tijd is duidelijk aangebroken.

Natuurlijk trapt het op vele zielen wanneer we kwetsbare oudere levens gaan becijferen als kostenpost. Dat strookt niet met de solidaire, zorgzame samenleving die we willen zijn en met hoe we ons persoonlijk tot ouderen willen verhouden. We benadrukken daarbij liever hoe kostbaar ze zijn dan hoe kostelijk ze zijn. Ook wij!

Toch zou het jammer zijn om enkel met de tsunami aan verontwaardiging het debat te sluiten. De bal van Duchâtelet miste het doel, maar misschien kunnen we er wel een voorzet in zien om eindelijk het debat ten gronde te voeren.

Want veel zorgverleners worstelen al jarenlang met de vaststelling dat we, met alle medische innovaties voorhanden, vaak te lang therapeutisch doorgaan bij kwetsbare patiënten of bewoners. Daardoor groeit een groep ouderen die extreem hulpbehoevend zijn, hun levenszin verliezen en naar het levenseinde verlangen. Niet alleen ouderen trouwens.

Doen we met al onze therapeutische ijver soms niet meer kwaad dan goed?

Dat roept bij zorgverleners prangende morele vragen op. Kunnen we soms niet beter het levenseinde aanvaarden dan er keer op keer medisch tegenin te grijpen? Doen we met al onze therapeutische ijver soms niet meer kwaad dan goed? Kenmerkend voor de positie van zorgverleners is dat deze vragen vertrekken vanuit één bekommernis: de levenskwaliteit van de mensen die hen zijn toevertrouwd. Niet vanuit een financiële berekening.   

Als lezer denkt u misschien: ‘Dan zal de patiënt toch zelf wel aangeven wat levenskwaliteit voor hem betekent en wanneer die er niet meer is.’ Was het maar zo eenvoudig.  

Soms is een patiënt te zwak om zijn wensen kenbaar te maken, soms is hij bewusteloos. Soms dringen naasten aan op verdere behandeling, terwijl het medisch-verpleegkundig team niet gelooft in de uitkomst.

Soms zijn artsen zelf overmoedig en overtuigen ze patiënten en hun naasten om toch verder te behandelen.

Soms is er onenigheid binnen de familie omdat niemand eigenlijk weet wat vader, die intussen bewusteloos is, zelf gewild zou hebben. Soms is er een wilsverklaring opgemaakt, maar is die onvindbaar.

Soms ontbreekt essentiële informatie bij de patiënt of zijn familie, waardoor onrealistische verwachtingen over medische behandelingen ontstaan.

Soms is er voor artsen onvoldoende tijd om die informatie over te brengen of om degelijke gesprekken over zorgplanning te voeren, en behandelen we dus maar verder. Soms speelt een geloofsovertuiging mee. Soms wil de patiënt liever sterven, maar houden familieleden hem daarvan weg.

Soms worden medische interventies een vervangmiddel voor het aanvaarden van onze menselijke eindigheid…

We dragen allemaal een verantwoordelijkheid in de zoektocht naar redelijke grenzen aan medische behandelingen en aan het leven.

Wat hieruit blijkt, is dat er bij deze beslissingen altijd verschillende partijen betrokken zijn: de zorgvrager, de naasten, de zorgverleners en het beleid. Ieder van ons behoort tot minstens één van die groepen. Dat betekent dat we allemaal een verantwoordelijkheid dragen in de zoektocht naar redelijke grenzen aan medische behandelingen en aan het leven. 

Als (potentiële) patiënt: Heb jij al met je arts gesproken over je levensdoelen en je wensen voor de zorg aan het einde van je leven?  Als naaste: Ken jij de medische wensen van je ouders, je partner, ... voor het geval ze plots zelf niet meer kunnen beslissen?  Als zorgverlener: Neem jij de tijd én de moed om eerlijk te spreken over de beperkte therapeutische kansen met de patiënt en zijn naasten? 

Als beleid: Hoe stimuleren we structureel vroegtijdige zorgplanning? Hoe bouwen we in onze samenleving voldoende kennis en vertrouwdheid op rond het levenseinde? En hoe staat het met onze investeringen in palliatieve zorg en ouderenzorg? Tegen 2050 zal het aantal 80-plussers verdubbeld zijn. Met de leeftijd nemen ook de chronische gezondheidsproblemen toe.

Het is begrijpelijk dat we verbolgen reageren op macabere ideeën waarbij we het levenseinde zouden bespoedigen om de begroting op orde te krijgen. Maar als we willen voorkomen dat zulke ideeën ooit werkelijkheid worden, moeten we wel allemaal dringend ons huiswerk maken. Laat dat het eerbetoon aan onze ouderen zijn!

Wat heb je nodig

Meer weten over

Deel je (nieuws)verhaal

Heb je nieuws dat relevant is voor onze redactie? Deel het met ons via het meldformulier.

Nieuws melden
Print Magazine

Recente Editie
10 november 2026

Nu lezen

Ontdek de nieuwste editie van ons magazine, boordevol inspirerende artikelen, diepgaande inzichten en prachtige visuals. Laat je meenemen op een reis door de meest actuele onderwerpen en verhalen die je niet wilt missen.

In dit magazine