KCE trials: tien jaar onafhankelijk klinisch onderzoek in België

Met 75 gefinancierde studies, meer dan 32.000 deelnemende patiënten en een sterke wetenschappelijke output werd KCE Trials een gevestigde en internationaal gewaardeerde partner. Deloitte concludeert dat het programma relevant, effectief en duurzaam is, en formuleert aanbevelingen om de maatschappelijke impact nog verder te versterken.

Bestaande behandelingen vergelijken, de dosis van een geneesmiddel aanpassen of een interventie zonder commerciële perspectieven evalueren: het zijn vragen die voor patiënten van belang zijn, maar minder belangstelling wekken bij bedrijven. Sinds 2016 ondersteunt het programma KCE Trials dit soort onderzoek. Het werd opgezet door het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg en wordt met overheidsmiddelen gefinancierd.

Tien jaar later maakt een impactstudie door Deloitte een positieve balans op. Volgens de evaluatie is het programma relevant, doeltreffend en duurzaam. Tegelijk pleit Deloitte ervoor om de impact op het gezondheidszorgsysteem beter te documenteren.

Sinds de oprichting heeft KCE Trials 75 klinische studies gefinancierd via 20 projectoproepen, waarvan vier samen met de Nederlandse tegenhanger ZonMw. Aan die onderzoeken namen meer dan 32.000 patiënten deel in 129 onderzoekscentra. De 25 afgeronde studies leverden 91 publicaties in peerreviewtijdschriften op en droegen bij aan drie klinische praktijkrichtlijnen.

Antwoorden op vragen uit de praktijk

KCE Trials onderscheidt zich door zijn pragmatische aanpak: gegevens opleveren die bruikbaar zijn in de dagelijkse zorg. Het programma richt zich op geneesmiddelen, medische hulpmiddelen, chirurgische technieken en andere interventies die al bekend zijn. Bij de selectie staan de klinische relevantie, de betrokkenheid van patiënten en zorgverleners en de economische impact centraal.

Verschillende studies illustreren die aanpak. Bij psoriasis toonde BeNeBio aan dat sommige patiënten een lagere dosis van bepaalde biologische geneesmiddelen kunnen krijgen zonder dat de ziekte opnieuw opflakkert. Dat betekent minder geneesmiddelengebruik en lagere behandelingskosten.

De DOMINO-studie geeft aan dat een aangepast dieet doeltreffender kan zijn dan de gebruikelijke medicamenteuze behandelingen om de symptomen van het prikkelbaredarmsyndroom te verlichten. ARON helpt dan weer om de aanpak van acute infecties bij kinderen gerichter af te stemmen en onnodige antibioticavoorschriften te vermijden.

Het programma stimuleert ook onderzoek bij bevolkingsgroepen die in klinische studies vaak ondervertegenwoordigd zijn, zoals vrouwen, kinderen en ouderen.

Impact nog moeilijk te meten

Deloitte wijst op de kwaliteit van de wetenschappelijke output, de integratie van economische evaluaties en de ondersteuning van onderzoekers. Die waarderen de transparante selectieprocedure en de begeleiding: 90% geeft aan dat KCE Trials de capaciteit van hun team voor klinisch onderzoek heeft versterkt. Daarnaast verwacht 84% dat hun studie de uitkomsten voor patiënten zal verbeteren.

Die verwachtingen zijn evenwel geen maatstaf voor de daadwerkelijke impact. De effecten op het gezondheidsbeleid, terugbetalingsbeslissingen, de systematische toepassing van onderzoeksresultaten en besparingen blijven moeilijker aan te tonen.

De tijd die onderzoek vergt, verklaart die kloof gedeeltelijk. Een studie duurt vaak meerdere jaren. Daarna moeten de conclusies nog hun weg vinden naar de praktijk. De meeste gefinancierde studies lopen nog. Van de 25 afgeronde studies beantwoordde 76% de oorspronkelijke onderzoeksvragen met het geplande aantal deelnemers. De overige studies werden voortijdig stopgezet.

Een bruikbaar resultaat leidt overigens niet altijd tot een aanpassing van de zorg: het kan ook bevestigen dat de bestaande aanpak de beste blijft.

Onderzoek en besluitvorming beter verbinden

Om de impact van het programma te vergroten, beveelt Deloitte een nauwere afstemming op de behoeften van beleidsmakers aan, naast een betere opvolging van de impact, eenvoudigere procedures en meer nationale en internationale samenwerking. Duurzame financiering moet die verdere ontwikkeling ondersteunen.

Deloitte wijst erop dat de meeste verbeterpunten eerder de toenemende maturiteit van het programma weerspiegelen dan fundamentele zwakheden.