"KCE miste kans om te verwijzen naar gepersonaliseerde screening"
Slechts vier op de tien Belgische vrouwen kennen symptomen borstkanker
Belgische vrouwen zien vaak borstkanker in hun omgeving en zijn er bezorgd over, maar kennen zelf de symptomen onvoldoende. Bepaalde groepen, zoals jongere en oudere vrouwen, onderschatten het risico of voelen zich minder goed geïnformeerd. Dat blijkt uit een nieuwe enquête.
Uit een online enquête (1) die in de zomer van 2026 werd uitgevoerd bij 1.200 vrouwen in België, blijkt dat meer dan zeven op de tien vrouwen iemand kennen die borstkanker heeft of heeft gehad. Voor bijna zes op de tien vrouwen gaat het om een familielid. Die vertrouwdheid met de ziekte zorgt ervoor dat bijna acht op de tien vrouwen zich zorgen maakt om zelf borstkanker te ontwikkelen.
Paradoxaal genoeg gaat die bezorgdheid niet gepaard met een goede kennis van alarmsignalen. Hoewel bijna acht op de tien vrouwen aangeven vertrouwd te zijn met hoe hun borsten er normaal uitzien en aanvoelen en daar actief aandacht aan besteden, zegt slechts 39% de symptomen van borstkanker te kennen. Bijna twee derde kent de symptomen ‘onvoldoende’ of twijfelt. Dit informatiedeficit is het grootste bij vrouwen tussen 18 en 39 jaar.
Hardnekkige misvattingen
Uit de enquête blijkt dat hardnekkige misvattingen over borstkanker blijven bestaan. Zo noemt immers 11% van de vrouwen het gebruik van deodorant als risicofactor voor borstkanker, 10% een klap of trauma ter hoogte van de borst, 10% borstimplantaten en 4% het dragen van een beha met beugels.
Van de vrouwen die denken dat ze hun risico zelf kunnen verlagen, denkt bijna een op de vijf dat ze zichzelf beschermen door geen deodorant te gebruiken, en een op de tien door geen beha met beugels te dragen. Bij vrouwen met een niet-Belgische achtergrond verdubbelen deze percentages zelfs.
Een aantal andere risicofactoren is beter gekend. 72% van de vrouwen noemt familiale of genetische aanleg als een belangrijke risicofactor. Meer dan een derde wijst op roken en bijna een kwart op alcohol.
De respondenten brengen eveneens het risico in verband met bepaalde levensstijlfactoren: 22% noemt stress als een van de belangrijkste vermeende risicofactoren, een percentage dat hoger ligt in Wallonië en Brussel.
'De dekkingsgraad van borstkankerscreening in België blijft ver onder de doelstelling van 75%'
Screening
Zorgprofessionals spelen een sleutelrol in preventie en tijdige diagnose. 55% van de vrouwen zegt dat een aanbeveling van een arts of andere zorgprofessional hen zou overtuigen om zich te laten onderzoeken.
Zo’n aanbeveling kan helpen, want de dekkingsgraad van borstkankerscreening in België blijft ver onder de doelstelling van 75%. In Vlaanderen neemt 65,60% van de vrouwen deel aan het bevolkingsonderzoek voor vrouwen tussen 50 en 69 jaar. In Wallonië en Brussel is dat respectievelijk 4% en 9%. Daarnaast laat in Wallonië 45,90% van de vrouwen zich screenen buiten het bevolkingsonderzoek; in Brussel doet 37% dat.
Dr. Christel Fontaine, medisch oncologe aan het UZ Brussel en bestuurslid van de Belgian Society of Medical Oncology (BSMO), wijst in dit opzicht op de grote verschillen in de manier waarop de screening georganiseerd wordt. “In Vlaanderen krijgen vrouwen een brief met uitnodiging om zich op een bepaalde dag en tijdstip aan te melden voor het onderzoek. In Brussel en Wallonië krijgen ze enkel een aanmaning om een mammografie te laten doen.”
Screening en leeftijd
Uit de enquête blijkt ook dat 38,7% van de vrouwen van zeventig jaar of ouder onderzoek naar borstkanker niet nuttig vindt wanneer ze geen symptomen hebben. Dr. Marleen Finoulst, hoofdredacteur van Pink Ribbon, noemt dat verontrustend, want één op de drie borstkankerdiagnoses treft net vrouwen in die leeftijdsgroep. Doordat de systematische screening stopt na 69, wordt borstkanker bij hen vaker in een later stadium ontdekt, wat een negatieve impact heeft op de levensverwachting.
“Doordat de screening stopt aan 69, voelen vrouwen zich veilig, wat een verkeerd signaal is”, vult dr. Fontaine aan. “Want borstkanker stopt uiteraard niet op hoge leeftijd.”
Hetzelfde speelt op jonge leeftijd: bij vrouwen tussen 18 en 39 jaar vinden vier op de tien onderzoek niet nuttig wanneer ze geen symptomen hebben.
Gerichte screening
In een recent advies raadde het KCE nochtans af borstkankerscreening naar jongere of oudere leeftijdsgroepen uit te breiden. De voordelen zouden niet opwegen tegenover de nadelen, zoals valspositieven en overdiagnose (tumoren die tijdens het leven van de persoon geen schade zouden hebben berokkend als ze onopgemerkt waren gebleven). Screening in deze leeftijdsgroepen zou ook minder kosteneffectief zijn dan het huidige programma, waarvan de kosteneffectiviteit volgens het KCE ook al in vraag kan worden gesteld.
“Men heeft in dat rapport van KCE geen enkele verwijzing gemaakt naar de studies die aan de gang zijn om de screening te personaliseren”, zegt dr. Fontaine. “Dat is een gemiste kans. Het rapport focust ook enorm op overdiagnose, wat een klein risico is bij elke screening. Maar elke vroegtijdige ontdekking betekent minder zware behandelingen, betere prognose, betere overlevingskansen, betere levenskwaliteit. Screening heeft een klein nadeel, maar de voordelen zijn nog altijd aantoonbaar groter.”
Gepersonaliseerde screening kan bijvoorbeeld inhouden dat vrouwen met een hoger risico vaker gescreend worden en vrouwen met een lager risico net minder. “Als we daartoe komen, kan screening ook kostenefficiënter gebeuren”, vult dr. Finoulst aan.
Informatiebronnen
Voor informatie over gezondheid blijft de huisarts voor 72% van de vrouwen het belangrijkste kanaal, gevolgd door de specialist (49%). Daarnaast zoekt 29% van de vrouwen informatie via zoekmachines zoals Google. AI-tools worden al door 14% van de vrouwen gebruikt om gezondheidsinformatie op te zoeken; bij jongere vrouwen stijgt dit tot 20%.
Vrouwen met een niet-Belgische achtergrond gebruiken meer dan dubbel zo vaak sociale media om gezondheidsinformatie te zoeken. Bij deze groep is met name TikTok bijzonder populair: 50% gebruikt het platform hiervoor, tegenover 16% van de vrouwen met een Belgische achtergrond.
Een kwart van de vrouwen zegt niet te weten waar ze betrouwbare informatie kunnen vinden. Dat is vooral het geval bij de jongere vrouwen.
“De huisarts speelt een sleutelrol, niet alleen om vrouwen naar screening door te verwijzen, maar ook om vragen te beantwoorden, misvattingen te corrigeren en hen aan de juiste reflexen te herinneren”, benadrukt dr. Finoulst. “Het doel is niet om onnodig ongerust te maken, maar om vrouwen betrouwbare handvatten te geven: hun lichaam kennen, weten wanneer ze een arts moeten raadplegen en niet alleen blijven in geval van twijfel.”
'Het doel is niet om onnodig ongerust te maken, maar om vrouwen betrouwbare handvatten te geven'
– dr. Marleen Finoulst
Campagnes bereiken niet alle vrouwen
Slechts iets meer dan de helft van de respondenten zegt zich aangesproken te voelen door bestaande sensibiliseringscampagnes. Deze vinden vooral weerklank bij vrouwen die al in aanmerking komen voor het borstkankerbevolkingsonderzoek. Een op de vijf respondenten vindt de sensibiliseringscampagnes niet relevant voor de eigen situatie.
Vrouwen met een niet-Belgische achtergrond vragen bovendien om meer diversiteit in de profielen die in campagnes worden getoond. Zij wensen ook kortere en duidelijkere boodschappen, met meer praktische informatie.
“In de grote steden moeten we meer inzetten op informatie naar de kwetsbare groepen”, zegt dr Finoulst. “Zij voelen zich niet aangesproken door de bestaande campagnes. Wij weten goed dat die kwetsbare groepen niet zomaar vanzelf naar een onderzoek komen; de drempel is te groot. Het zijn de zorgverleners die zelf naar de mensen moeten gaan en ervoor zorgen dat zij zich aangesproken voelen.”
Unieke borstmodellen
Om vrouwen aan te moedigen om aandacht te besteden aan hun borstgezondheid, zetten Pink Ribbon en Novartis de ‘Wander Boobs’-campagne verder. In ziekenhuizen, gezondheidsinstellingen en andere relevante organisaties worden twee hyperrealistische educatieve borstmodellen getoond die ontwikkeld werden om eruit te zien en aan te voelen als de huid van een vrouw tussen de zestig en zeventig jaar.
De modellen bevatten acht van de negen belangrijkste alarmsignalen van borstkanker en maken een mogelijk risico zo tastbaar en herkenbaar.
1. Online enquête uitgevoerd door onderzoeksbureau iVOX in opdracht van Novartis tussen 3 augustus 2026 en 18 augustus 2026 bij 1.200 Belgische vrouwen, representatief naar taal, leeftijd en opleidingsniveau. De maximale foutenmarge voor 1.200 Belgische vrouwen bedraagt 2,74%.