Orde: is toestemming nodig voor extern geslachtsonderzoek?
Voor artsen van CLB of PMS-centrum
Een medisch extern geslachtsonderzoek is een onderdeel van het verplichte onderzoek van een CLB of PMS. Dat doet echter geen afbreuk aan de wettelijke en deontologische plichten van de arts en de rechten van de patiënt, zegt de nationale raad van de Orde der artsen.
De Orde der artsen heeft de vraag onderzocht of en volgens welke modaliteiten de arts van het CLB of het PMS-centrum de toestemming van de minderjarige leerling dan wel van de ouders moet verkrijgen voor de uitvoering van het medisch extern geslachtsonderzoek, dat wordt georganiseerd als onderdeel van de systematische contacten georganiseerd door het CLB of de verplichte individuele gezondheidsevaluaties georganiseerd door het PMS-centrum.
De Orde wijst er erop dat zowel het CLB als het PMS-centrum een belangrijke rol vervult binnen de preventieve gezondheidszorg en de gezondheidspromotie van leerlingen en studenten. "Zij hebben als wettelijk opdracht onder meer het organiseren van medische follow-ups, waarvan de frequentie en de inhoud worden bepaald door respectievelijk de Vlaamse en de Waalse regering." De uitvoering ervan is wettelijk verplicht.
Verzet is mogelijk
In beide landsdelen kunnen de ouders of de leerling zelf zich te verzetten tegen de uitvoering van de medische follow-up door een arts van het centrum. In dat geval moet een arts van een andere dienst of centrum, bevoegd voor de opdracht in kwestie, diezelfde medische onderzoeken uitvoeren, waarvan de resultaten moeten worden doorgegeven aan het centrum.
Het verplichte karakter van de medische follow-up en het recht op verzet doen geen afbreuk aan andere wettelijke en deontologische plichten van de arts en de rechten van de patiënt, zoals het recht op informatie, het recht op geïnformeerde toestemming, het recht om een tussenkomst te weigeren, het recht op menselijke waardigheid en zelfbeschikking, het recht op respect voor zijn intimiteit, enz.
Leerlingen en ouders moeten dus voorafgaand aan het onderzoek op een begrijpelijke wijze voldoende informatie ontvangen over het doel, de aard en het verloop van het medisch onderzoek. Onderzoeken met een gevoelig karakter, zoals het onderzoek van de schaamstreek en het geslachtsonderzoek moeten voorafgaandelijk worden toegelicht en besproken.
Daarbij moet het medisch belang voor de preventieve opsporing van bepaalde ziekten moet worden onderstreept. Het onderzoek kan namelijk pathologieën aan het licht brengen die een verdere opvolging noodzaken. Dit is het geval bij de ontdekking van een liesbreuk, een hydrocele, een varicocele, testistumoren, een toestand van pubertas praecox, e.a.
Toestemming van de minderjarige vereist
Voor elke medische handeling is de toestemming van de minderjarige leerling vereist, rekening houdend met diens leeftijd en onderscheidingsvermogen. Bij wilsonbekwaamheid van de minderjarige wordt de toestemming gegeven door de ouders.
Bij de uitvoering van het systematisch contact moet de arts overeenkomstig de regels van medische deontologie steeds empathisch, respectvol en zorgzaam omgaan met de leerling. Daarbij moet rekening worden gehouden met de leeftijd, maturiteit, persoonlijkheid en eventuele gevoeligheden van het kind.
Indien een leerling weerstand vertoont, dient de arts maximaal in te zetten op dialoog, informatieverstrekking en een respectvolle benadering, met bijzondere aandacht voor het welzijn en de waardigheid van het kind.
Alle relevante elementen worden genoteerd in het patiëntendossier (de verstrekte informatie, de toestemming, de uitgevoerde onderzoeken, een eventuele weerstand, een weigering van toestemming, enz.)
Uniforme richtlijnen gewenst
De nationale raad vindt het wenselijk dat de centra duidelijke en uniforme richtlijnen vaststellen over de communicatie met ouders en leerlingen en over de praktische uitvoering van onderzoeken en gevoelige medische handelingen.
Het systematisch bespreken van het nut en de mogelijke bevindingen van een medisch onderzoek, bijvoorbeeld in de lessen maatschappelijke vorming, kan bijdragen aan het versterken van het vertrouwen van leerlingen, besluit de Orde.