Preventie van diabetes en obesitas
België kiest voor zachte variant suikerbelasting
Belastingen op suikerhoudende dranken zijn niet langer de uitzondering. Een nieuwe analyse in The Lancet Global Health brengt in kaart hoe landen tussen 1990 en 2024 dergelijke taksen invoerden en welke factoren de invoering beïnvloedden. De studie, met cijfers uit 183 landen, toont dat 64 landen een nationale taks op suikerhoudende dranken invoerden met een expliciet gezondheidsdoel. Samen vallen 3,5 miljard mensen, of 43% van de wereldbevolking, onder zo’n maatregel.
Sinds 2017 is er een duidelijke trend zichtbaar en neemt het aantal landen toe dat een 'suikertaks' invoert. Zuid-, Zuidoost- en Oost-Azië lopen voorop in het aantal landen dat een suikertaks toepast. Het Midden-Oosten en Noord-Afrika vallen op door hogere mediane tarieven. Hoge-inkomenslanden, waaronder België, volgen minder uitgesproken: 29% van deze landen voerde een taks in, meestal met relatief lage tarieven.
België, dat in 2009 een belasting op suikerhoudende dranken invoerde, wordt in de studie voorgesteld als een relatief vroege Europese adopter. De studie classificeert België als een land met een specifieke accijns van minder dan 10%, en met een volumegebaseerd belastingsysteem. De belasting is dus vooral gekoppeld aan de hoeveelheid drank, niet aan het suikergehalte per liter.
Suikergehalte verlagen
Een volumegebaseerde taks is administratief eenvoudig en sluit aan bij bestaande accijnsmechanismen. Maar ze maakt weinig onderscheid tussen een drank met veel suiker en een product met minder suiker. De auteurs wijzen erop dat belastingen die gekoppeld zijn aan het suikergehalte, of getrapt worden naargelang de hoeveelheid suiker, producenten sterker kunnen aansporen om het suikergehalte te verlagen. Toch worden dergelijke modellen wereldwijd weinig gebruikt. De meeste landen kiezen voor een belasting op basis van prijs of volume.
De studie onderzocht niet alleen waar suikertaksen bestaan, maar ook welke nationale indicatoren de invoering voorspellen. Hogere diabetesprevalentie was de sterkste gezondheidsgerelateerde voorspeller: landen met meer diabetespatiënten hadden significant meer kans om een taks in te voeren. Ook obesitas was positief geassocieerd met de invoering van een suikertaks, zij het minder uitgesproken. Daarnaast speelde economische draagkracht een rol: een hoger bbp per capita ging samen met meer kans op invoering.
Consumptie: geen voorspeller
Opvallend genoeg bleek de consumptie van suikerhoudende dranken zelf geen significante voorspeller. Landen voeren de taks dus niet noodzakelijk in waar het verbruik het hoogst is. De maatregel lijkt veeleer op de agenda te komen wanneer gezondheidslast en budgettaire druk samenkomen.
De studie bekijkt België vanuit een dubbel standpunt. Enerzijds was ons land relatief vroeg met de invoering van deze maatregel, in vergelijking met andere Europese hoge-inkomenslanden, anderzijds blijft het Belgische model bescheiden en weinig verfijnd vanuit volksgezondheidsoogpunt. Wie de taks wil inzetten als echte preventiemaatregel, komt al snel uit bij een sterker gedifferentieerd model, waarbij het tarief stijgt met het suikergehalte. Dat kan zowel consumenten richting minder suiker sturen als fabrikanten aanzetten tot reformulering.
Internationaal bestaan er aanwijzingen dat goed ontworpen belastingen effect hebben. De auteurs verwijzen onder meer naar Mexico, waar de aankopen van belaste dranken twee jaar na de invoering van een belasting met 8% daalden, en naar Amerikaanse steden waar lokale belastingen gepaard gingen met hogere winkelprijzen en lagere verkoopvolumes.
Loaeza L, Lara-Castor L, Sharib J et al. Understanding sugar-sweetened beverage tax implementation globally: a 34-year, population-based observational study in 183 countries, The Lancet Global Health, 2026; 14