PremiumGynaecologie

Perimenopauze: te vroeg voor hormonen? 

CONGRES Overvloedig bloedverlies, pijn in de borsten, slaapproblemen en stemmingsstoornissen … De symptomen van de perimenopauze evolueren samen met de hormonale schommelingen. Mag op dat moment dan al een hormoontherapie voorgeschreven worden, ook al zijn de klinische studies vooral uitgevoerd bij postmenopauzale vrouwen?

De perimenopauze is de periode waarin de oestrogeenspiegels gestaag dalen. Naarmate de follikelreserve afneemt en de vruchtbaarheid vermindert, geraken de cycli ontregeld en worden de hormoonspiegels instabiel. De oestradiolspiegel kan zelfs hoger zijn dan bij jongere vrouwen, terwijl de progesteronproductie daalt en die van FSH stijgt. Dat werkt overvloedig bloedverlies en pijn in de borsten in de hand. In een verder stadium leidt de dalende oestrogeenimpregnatie tot opvliegers, insomnie en urogenitale symptomen.(1,2)

De behandeling moet dus beantwoorden aan noden, die verschillen naargelang de cycli persisteren of de episoden van amenorroe langer worden. De keuze moet mee-evolueren met de symptomen en het stadium in de overgang.

Veel publicaties, maar onvoldoende bewijskracht

Er is veel gepubliceerd over een hormonale substitutietherapie voor de menopauze, maar zelden over een hormoontherapie in de perimenopauze. Een in 2026 geüpdatete Cochrane-review stoelt vooral op studies uitgevoerd bij postmenopauzale vrouwen, vaak ouder dan zestig jaar met comorbiditeiten. Bijna 70% van de informatie is afkomstig van twee grote, maar oude studies. Eén studie heeft specifiek gekeken naar de perimenopauze.(3) Die resultaten grotendeels verkregen met orale behandelingen kan je echter moeilijk doortrekken naar jongere vrouwen.

Zelfs de studies die hebben gekeken naar de symptomen, geven maar beperkte antwoorden. In een pilotstudie over insomnie resulteerde een combinatie van oestradiol en trimegeston na 28 dagen in een betere slaap en een hogere score op de Pitssburgh-slaapkwaliteitindex, wat niet zo was in de placebogroep. Die studie is echter maar uitgevoerd bij 12 vrouwen, en aangezien er toch wat onzekerheden waren over de menopauzale toestand van de proefpersonen, kunnen er maar beperkte conclusies uitgehaald worden over de perimenopauze.(4)

Ondanks gunstige resultaten in sommige klinische onderzoeken is estradiol niet goedgekeurd voor de behandeling van perimenopauzale depressie en zijn de gegevens over oestrogeen-progestageencombinaties ontoereikend.

Depressie: veelbelovende resultaten, maar te nuanceren

Twee studies beschrijven fraaie resultaten bij de behandeling van depressieve stoornissen. In een studie uitgevoerd bij vijftig vrouwen met een depressieve stoornis bedroeg het remissiepercentage na 12 weken 68% in de groep die werd behandeld met een oestradiolpleister 100 µg, en 20% in de placebogroep (p = 0,001).(5) In een studie bij 34 vrouwen bedroeg het percentage complete of partiële respons 80% in de oestradiolgroep en 22% in de placebogroep.(6)

Dat moet je echter in de context zien. De studie is uitgevoerd bij vrouwen die niet allemaal vroeg in de overgang zaten. De gemiddelde duur van de amenorroe bedroeg 165 dagen in de oestradiolgroep in de eerste studie; in de tweede studie bestonden de menstruatiestoornissen al bijna twintig maanden.

Depressie, slaapproblemen en vasomotorische verschijnselen kunnen elkaar overlappen. De richtlijnen raden aan het menopauzale stadium, de psychiatrische symptomen en de psychosociale context te evalueren. Antidepressiva en psychotherapie zijn de eerstelijnstherapie. Hoewel in een aantal studies gunstige resultaten zijn behaald, is oestradiol niet goedgekeurd voor de behandeling van een perimenopauzale depressie. Er is verder onvoldoende informatie over de waarde van combinaties van een oestrogeen en een progestageen.(7)

De dosering telt, maar ook het veiligheidsprofiel

Een retrospectieve studie bij 132 vrouwen in de perimenopauze heeft twee doseringen van oestradiolvaleraat, namelijk 0,5 en 1 mg, in combinatie met sequentiële toediening van dydrogesteron vergeleken gedurende 25 weken. De symptomen en de levenskwaliteit verbeterden in beide groepen, zonder significant verschil tussen de twee doseringen. Het betreft evenwel een retrospectieve studie, wat de interpretatie ervan toch wat bemoeilijkt.(8)

Vooral het veiligheidsprofiel trekt de aandacht. 36,5% van de vrouwen die oestradiol 1 mg kregen, heeft mastodynie ontwikkeld tegen 20,3% van de vrouwen die 0,5 mg kregen (p < 0,05). Ook bij een lagere dosering is het nodig om de patiënten in te lichten en de behandeling te herevalueren als er bijwerkingen optreden.

De borsten, tussen symptoom en alarmsignaal

Volgens een analyse van 695 postmenopauzale vrouwen in het WHI correleerde het optreden van mastodynie tijdens behandeling met geconjugeerde paardenoestrogenen en medroxyprogesteronacetaat met een sterkere stijging van de dichtheid van het borstklierweefsel bij mammografie: 11,3% per jaar bij de vrouwen bij wie de borsten gevoelig waren geworden, en 3,9% per jaar bij de vrouwen zonder gevoelige borsten. De correlatie was niet significant met enkel oestrogenen.(9)

Die correlatie bewijst tot slot niet dat mastodynie leidt tot borstkanker. Mastodynie kan ook optreden met andere preparaten en ook bij postmenopauzale vrouwen. Maar dat symptoom mag niet weggewuifd worden.

En als een hormoontherapie niet het enige antwoord is?

Vrouwen met een droge vagina kan je topische oestrogenen of DHEA vaginaal voorschrijven, ook al zijn die maar weinig onderzocht in de perimenopauze. Een depressie wordt behandeld met antidepressiva en psychotherapie.(7)

Neurokinine 3-receptorantagonisten zijn een niet-hormonale behandeling voor opvliegers. Ze blokkeren een signalisatieweg die meespeelt in de temperatuurregeling in de hypothalamus, en werken dus direct in op een mechanisme van de vasomotorische symptomen.(10) Fezolinetant is onderzocht bij postmenopauzale vrouwen.(11) De werkzaamheid van fezolinetant is echter nog niet voldoende onderzocht in de perimenopauze, maar het ziet er toch veelbelovend uit.

Het is niet voldoende om alleen een werkzame stof te kiezen; de behandeling moet bovendien regelmatig worden herbeoordeeld naarmate de situatie verandert.

De juiste behandeling op het juiste moment

Een hormoontherapie met oestrogenen en progestagenen is geen eerstelijnstherapie bij het begin van de overgang. Als zo’n behandeling toch overwogen wordt in een latere fase, schrijf je het best een lage of zeer lage dosering van oestradiol voor, met bijzondere aandacht voor het eventuele optreden van mastodynie. De waarde daarvan is echter niet bewezen in grote studies uitgevoerd bij perimenopauzale vrouwen.

In het begin van de overgang, als overvloedig bloedverlies en gevoelige borsten de belangrijkste symptomen zijn in een context van nog hoge oestrogeenspiegels, kunnen een progestageen en een geschikte contraceptie relevanter zijn. Ook de nood aan contraceptie moet meegenomen worden. Een vrouw met onregelmatige cycli kan immers toch nog zwanger worden. In een later stadium dalen de oestrogeenspiegels en is de behandeling vooral gericht op opvliegers, slaapproblemen en urogenitale symptomen.

Naar een presentatie van prof. Serge Rozenberg (UMC Sint-Pieter, ULB), Belgian Menopause Society meeting 2026. 

Referenties:

  1. Broekmans FJ, Soules MR, Fauser BC. Ovarian aging: mechanisms and clinical consequences. Endocr Rev. 2009;30(5):465-493. DOI: 10.1210/er.2009-0006. 

  1. Welt CK, McNicholl DJ, Taylor AE, Hall JE. Female reproductive aging is marked by decreased secretion of dimeric inhibin. J Clin Endocrinol Metab. 1999;84(1):105-111. DOI: 10.1210/jcem.84.1.5381. 

  1. Bofill Rodriguez M, Yong LN, Mirkov S, Bekos C, Lethaby A, Farquhar C. Long-term hormone therapy for perimenopausal and postmenopausal women. Cochrane Database Syst Rev. 2026;9. DOI: 10.1002/14651858.CD004143.pub7. 

  1. Silva BH, Martinez D, Wender MCO. A randomized, controlled pilot trial of hormone therapy for menopausal insomnia. Arch Womens Ment Health. 2011;14(6):505-508. DOI: 10.1007/s00737-011-0242-2. 

  1. Soares CN, Almeida OP, Joffe H, Cohen LS. Efficacy of estradiol for the treatment of depressive disorders in perimenopausal women: a double-blind, randomized, placebo-controlled trial. Arch Gen Psychiatry. 2001;58(6):529-534. DOI: 10.1001/archpsyc.58.6.529. 

  1. Schmidt PJ, Nieman L, Danaceau MA, et al. Estrogen replacement in perimenopause-related depression: a preliminary report. Am J Obstet Gynecol. 2000;183(2):414-420. DOI: 10.1067/mob.2000.106004. 

  1. Maki PM, Kornstein SG, Joffe H, et al. Guidelines for the evaluation and treatment of perimenopausal depression: summary and recommendations. Menopause. 2018;25(10):1069-1085. DOI: 10.1097/GME.0000000000001174. 

  1. Song Y, Xu W, Chatooah ND, et al. Comparison of low dose versus ultra-low dose hormone therapy in menopausal symptoms and quality of life in perimenopause women. Gynecol Endocrinol. 2020;36(3):252-256. DOI: 10.1080/09513590.2019.1666815. 

  1. Crandall CJ, Aragaki AK, Cauley JA, et al. Breast tenderness after initiation of conjugated equine estrogens and mammographic density change. Breast Cancer Res Treat. 2012;131(3):969-979. DOI: 10.1007/s10549-011-1803-9. 

  1. Comninos AN, Dhillo WS. Neurokinin 3 receptor antagonism for menopausal hot flashes. Cell. 2023;186(16):3332-3332.e1. DOI: 10.1016/j.cell.2023.07.011. 

  1. Neal-Perry G, Cano A, Lederman S, et al. Safety of fezolinetant for vasomotor symptoms associated with menopause: a randomized controlled trial. Obstet Gynecol. 2023;141(4):737-747. DOI: 10.1097/AOG.0000000000005114. 

Wat heb je nodig

Deel je (nieuws)verhaal

Heb je nieuws dat relevant is voor onze redactie? Deel het met ons via het meldformulier.

Nieuws melden
Print Magazine

Recente Editie
10 november 2026

Nu lezen

Ontdek de nieuwste editie van ons magazine, boordevol inspirerende artikelen, diepgaande inzichten en prachtige visuals. Laat je meenemen op een reis door de meest actuele onderwerpen en verhalen die je niet wilt missen.

In dit magazine