Europese beoordeling van nieuwe zorgtechnologie
Huisarts hoort mee aan HTA-tafel
Huisartsen moeten worden betrokken bij de Europese beoordeling van nieuwe geneesmiddelen en andere zorgtechnologieën. Zij kunnen vooral bewaken dat beslissingen rekening houden met over- én onderbehandeling, continuïteit van zorg, evidencebased medicine en de werkbelasting in de praktijk. Dat blijkt uit een studie van de Europese huisartsenvereniging UEMO, die oncologie als voorbeeld neemt. De studie verscheen recent in de Journal on Market Access & Health Policy.
Sinds januari 2025 worden nieuwe oncologische geneesmiddelen en geavanceerde therapieën gezamenlijk beoordeeld binnen het Europese systeem voor Health Technology Assessment (EU-HTA). Vanaf 2028 volgen weesgeneesmiddelen en vanaf 2030 moet het systeem zijn volledige toepassingsgebied bereiken.
Bij zo’n HTA wordt nagegaan welke klinische meerwaarde een nieuwe behandeling of technologie biedt ten opzichte van bestaande alternatieven. Huisartsen zijn momenteel echter nauwelijks bij die beoordelingen betrokken, hoewel zij nieuwe technologieën uiteindelijk mee in de dagelijkse zorg moeten toepassen en een aanzienlijk deel van de geneesmiddelen voorschrijven.
Onderzoekers verbonden aan onder meer de European Union of General Practitioners (UEMO) en WONCA onderzochten daarom welke rol huisartsen in het Europese HTA-proces kunnen spelen. Vertegenwoordigers van huisartsen- en artsenorganisaties uit 22 Europese landen vulden een vragenlijst in. Daarnaast werden twee focusgroepen georganiseerd.
Vier prioriteiten
Uit een lijst van tien aandachtspunten kwamen vier domeinen naar voren waarin huisartsen volgens de respondenten een specifieke bijdrage kunnen leveren. Het vaakst genoemd werden het voorkomen van overmedicalisering, het bewaken van de continuïteit van zorg en een correcte toepassing van evidencebased medicine. Telkens beoordeelde 77% van de respondenten die punten als “zeer belangrijk”. Samenwerking tussen huisarts, oncoloog, patiënt, andere zorgverleners, familie en mantelzorgers kreeg van 68% de hoogste score.
Tijdens de focusgroepen werd het eerste aandachtspunt verruimd tot het zoeken naar een evenwicht tussen over- en onderbehandeling. Nieuwe technologieën kunnen onnodige medicalisering veroorzaken, maar een te terughoudende beoordeling kan patiënten ook de toegang tot een waardevolle behandeling ontzeggen. Huisartsen kunnen daarbij aandacht vragen voor levenskwaliteit, ethische afwegingen en de toepasbaarheid bij patiënten met multimorbiditeit.
Ook continuïteit van zorg reikt volgens de deelnemers verder dan de actieve kankerbehandeling. De huisarts blijft betrokken bij langdurige bijwerkingen, de opvolging van overlevers, palliatieve zorg en de ondersteuning van familieleden en mantelzorgers. Bij genetische tests in de oncologie kan de huisarts bovendien geconfronteerd worden met vragen van verwanten over screening en preventie.
Werkbaarheid in de praktijk
Huisartsen kunnen daarnaast helpen om onderzoeksresultaten en Europese beoordelingen te vertalen naar de dagelijkse praktijk. Zij brengen klinische ervaring en de voorkeuren van patiënten binnen in een proces dat anders te sterk door meetbare onderzoeksresultaten kan worden gedomineerd.
Daarbij moeten ook de praktische gevolgen van innovaties worden meegewogen. Nieuwe technologieën kunnen bijkomende opleiding, accreditatie, opvolging en personeelsinzet vereisen. Zonder aandacht voor die voorwaarden dreigen aanbevelingen moeilijk uitvoerbaar te worden of de al hoge werkdruk in de eerste lijn verder te verhogen.
De meeste respondenten steunen daarom een actieve rol voor huisartsen. Negentien van de 22 vinden hun deelname aan de ontwikkeling van klinische aanbevelingen essentieel. Zestien respondenten beoordelen het aanmoedigen van hun aanwezigheid bij technologiebeoordelingen eveneens als essentieel.
UEMO als stakeholder, WONCA als expert
De auteurs maken wel een duidelijk onderscheid tussen de rol van een stakeholder en die van een wetenschappelijke expert. UEMO vertegenwoordigt huisartsen op politiek niveau en kan hun belangen en praktijkervaring in het Europese debat verdedigen. Voor de eigenlijke wetenschappelijke beoordelingen zou de organisatie volgens de deelnemers een beroep moeten doen op WONCA Europe, universitaire huisartsinstituten of gespecialiseerde huisartsengroepen.
Er leven immers ook bezwaren. De HTA-procedures zijn complex, vragen tijd en specifieke methodologische kennis en staan ver van de dagelijkse praktijk van veel huisartsen. De deelnemers waarschuwen bovendien voor belangenconflicten, industriële geheimhouding en een louter symbolische betrokkenheid waarbij huisartsen wel worden gehoord, maar nauwelijks invloed uitoefenen.
De studie heeft zelf een belangrijke beperking: alle deelnemers waren afgevaardigden of vertegenwoordigers binnen UEMO en waren daardoor sterker dan de gemiddelde huisarts betrokken bij wetenschappelijke en politieke discussies. Hun antwoorden kunnen bovendien gekleurd zijn door de wens om het belang van de eigen beroepsgroep te verdedigen.
Na afloop van het onderzoek stemde de algemene vergadering van UEMO unaniem voor een verdere deelname aan het EU-HTA-proces. WONCA zal worden gevraagd wetenschappelijke expertise en geschikte huisarts-experts aan te leveren. Volgens de auteurs is betrokkenheid vooral nodig wanneer een nieuwe technologie de organisatie of inhoud van de eerstelijnszorg kan veranderen.
Widmer, D.; Marcos Carrera, H.; Ruof, J.; Fernando, G.V.C.; Ouvrard, P.; Bonnamour, M.-C.; McCarthy, M.; Atreya, S. Role of General Practitioners in European Health Technology Assessment, EU-HTA Innovation in Oncology as an Example. J. Mark. Access Health Policy 2026, 14, 57.