"Deze hele discussie draait uiteindelijk om zelfbeschikking"
Afgelopen maart werd in Nederland door een team van huisartsen de website Thuisabortus.nl gelanceerd. Via die website kunnen vrouwen die tot negen weken zwanger zijn een voorschrift krijgen voor een abortuspil. Artsenkrant sprak met huisarts en seksuoloog dr. Peter Leusink, medeoprichter van de site.
Artsenkrant: Hoe is het initiatief Thuisabortus.nl tot stand gekomen?
Dr. Peter Leusink: Dat is vorige zomer begonnen. Belangenorganisatie Ava, die opkomt voor mensen op het gebied van abortus en reproductieve keuzes, hoorde van verschillende vrouwen dat zij behoefte hadden aan de mogelijkheid om online een abortuspil voorgeschreven te krijgen. Daar waren verschillende redenen voor. Vrouwen die ongewenst zwanger zijn worden bij abortusklinieken soms lastiggevallen door demonstranten, wonen in bepaalde gevallen ver van een kliniek, hebben moeite met het stigma dat rond een abortus hangt of worden gedwongen hun zwangerschap uit te zitten.
Als laatste is er ook een groep vrouwen die zich afvragen waarom ze überhaupt verplicht een gesprek met een arts moeten voeren. Ze hebben immers goed over hun keuze nagedacht en zich via verschillende kanalen uitgebreid laten informeren. Waarom zouden ze dan ook nog langs de huisarts moeten gaan?
Ondertussen had ik zelf expertise opgebouwd met het online voorschrijven van medicatie, onder meer rond PrEP-zorg. Huisartsen in Nederland kunnen sinds 1 januari 2025 de abortuspil voorschrijven. Ik kon dus voortbouwen op de bestaande protocollen en informatie die al beschikbaar was voor huisartsen. We fungeren daarbij als een volwaardige huisartsenpraktijk en schrijven de medicatie dus ook als huisarts voor.
Wat zijn de reacties van vrouwen?
Vanaf dag één bleek het initiatief een succes. We kregen van vrouwen als feedback dat ze het heel fijn vonden dat we er waren. Ze hoefden geen vrij te nemen van hun werk, hadden geen reiskosten en hoefden aan mensen in hun omgeving niet uit te leggen waar ze naartoe gingen.
We zien ook dat vrouwen door andere huisartsen naar ons worden doorverwezen. Uit onze cijfers blijkt dat vooral vrouwen uit gebieden waar een abortuskliniek ver weg is, gebruikmaken van onze dienst. In de grote steden in Nederland nemen relatief minder vrouwen de abortuspil bij ons af, omdat daar een abortuskliniek in de buurt is. Dat past bij het idee dat we hadden om de toegankelijkheid te verbeteren.
Hoeveel voorschriften worden er per week worden door jullie uitgeschreven?
Vanaf de eerste week schrijven we gemiddeld 75 voorschriften per week uit. Dat is ongeveer een kwart van de abortuspillen die in Nederland door klinieken en huisartsen samen worden voorgeschreven. Dat laat zien dat er wel degelijk een grote groep vrouwen in Nederland is die behoefte heeft aan deze mogelijkheid om aan medicatie te komen.
Een belangrijke kanttekening, die we ook op onze website vermelden, is dat onze site alleen bedoeld is voor vrouwen die zichzelf goed kunnen informeren en geen twijfel hebben over hun keuze. We zijn ons er heel goed van bewust dat er ook vrouwen zijn die behoefte hebben aan persoonlijke steun, aanvullende informatie of gewoon een luisterend oor van een arts. Deze groep ondersteunen we door hen door te verwijzen naar een kliniek of de huisarts.
We dragen met onze site dus niet uit dat we een oplossing zijn voor iedere vrouw die ongewenst zwanger is. We zijn geen quick fix. Maar voor een deel van de vrouwen kunnen we wel iets betekenen door een extra online keuzemogelijkheid te bieden, naast de huisarts of de kliniek.
Het verloopt voor vrouwen het proces?
Vrouwen beginnen met het invullen van het aanmeldformulier op onze website. Daarbij moeten ze ook aangeven: ‘Ik heb alles goed begrepen, ik heb alles naar waarheid ingevuld en ik doe dit vrijwillig.’ Ze geven dus actief hun informed consent. Op die manier voldoen wij ook aan de abortuswet in Nederland. We spreken daarbij nadrukkelijk niet over een bestelformulier. Je stopt namelijk niet zomaar een abortuspil in een winkelmandje en krijgt die toegestuurd.
Vervolgens komt het formulier terecht bij wat we de voorwacht noemen. Dat is een collega-huisarts die alle formulieren digitaal in ontvangst neemt en het dossier van de patiënt compleet maakt. Ook bekijkt die, indien aanwezig, de echoverslagen. Vervolgens vindt er een kort telefoongesprek plaats met elke vrouw. Het dossier wordt daarna doorgestuurd naar een andere collega-arts, die het nogmaals controleert en de medicatie voorschrijft. Dit doen we met een team van in totaal veertien huisartsen, die dit ’s avonds naast hun normale werkzaamheden doen.
Is er een vorm van nazorg voorzien?
Zodra de medicatie beschikbaar is, krijgt de vrouw een e-mail waarin staat dat ze haar voorschrift bij de apotheek kan ophalen. Daarin staat ook een link naar een pagina met extra informatie over het gebruik en over wat te doen bij complicaties. Daarnaast wordt een brief meegestuurd met informatie voor de eigen huisarts of de dienstdoende arts bij de huisartsenwachtpost. Het is overigens niet verplicht dat de vrouw die brief aan haar huisarts geeft; dat mag ze zelf bepalen. We herinneren vrouwen er ook aan om na het nemen van de medicatie een zwangerschapstest te doen. We weten dat ongeveer één procent van de vrouwen, ongeacht of ze wel of niet gevloeid hebben, toch zwanger wordt.
Belangrijk om op te merken is dat we de medicatie dus niet per post versturen. Aanvankelijk hebben we dat wel overwogen. Het plan was om de medicatie via een postorderapotheek naar de vrouwen te versturen, maar we moesten concluderen dat we op die manier een belangrijk persoonlijk contactmoment zouden verliezen. De apotheker kent namelijk het medisch dossier en kan zien welke andere medicatie de vrouw gebruikt. Dat contact, dat ook als extra controle fungeert, wilden we toch behouden. Op die manier kan de apotheker haar in een aparte ruimte eventueel nog wat extra uitleg geven.
Daarnaast zijn we overdag ook telefonisch bereikbaar voor vragen omtrent nazorg, zowel van vrouwen als van huisartsen en verloskundigen. Vooralsnog gaan die vragen voornamelijk over praktische zaken. Bijvoorbeeld: ‘De bloeding is nog niet begonnen, wat moet ik doen?’ of: ‘Ik bloed al drie weken.’ Onze ervaring leert dat we als team prima in staat blijken te zijn om vrouwen en collega’s daarin te ondersteunen.
Krijgt iedere patiënt een voorschrift?
Nee, niet iedere aanmelding resulteert automatisch in een voorschrift: zo'n 10 procent komt niet in aanmerking. Deze vrouwen gebruiken bijvoorbeeld medicatie die niet samengaat met de abortuspil of hebben een aandoening waarbij een andere behandeling beter aansluit. Ook zijn er vrouwen die de toegestane termijn voor het gebruik van een abortuspil hebben overschreden. Deze groep vrouwen verwijzen we door naar een van de veertien abortusklinieken in ons land.
De Landelijke Huisartsen Vereniging en artsenfederatie KNMG hadden als kritiek dat vrouwen in dit proces te weinig worden begeleid. Hoe kijken jullie hier tegenaan?
Die kritiek werd helaas gevormd op basis van onvolledige berichtgeving. We zijn daarom in gesprek gegaan met de Landelijke Huisartsenvereniging en hebben toegelicht hoe onze nazorg is geregeld en welke begeleiding we voorzien. Desondanks gaf de vereniging aan slechts ‘te luisteren naar hun achterban’ en daarom het oorspronkelijke persbericht met daarin hun kritiek niet aan te passen. Toegegeven, er is een groep huisartsen die kritisch zijn en zich daarover vooral op sociale media uitspreken. Maar tegelijk zijn er ook veel collega’s die de voordelen inzien en vrouwen naar ons doorverwijzen. Het is jammer dat de stem van die laatste groep artsen blijkbaar onvoldoende meeweegt in het standpunt van de huisartsenvereniging en daardoor binnen deze belangrijke en gevoelige discussie ondersneeuwt."
"Wat ik ook belangrijk vind om te benadrukken, is dat vrouwen die onze site bezoeken echt al goed hebben nagedacht over hun abortus. Ze doen dit niet in een opwelling, moeten op onze site meerdere stappen doorlopen en een uitgebreide vragenlijst invullen. Ook voorzien we hen van veel informatie en verwijzingen naar gespecialiseerde zorg. Een abortus is een niet te onderschatten gebeurtenis, dat realiseert een vrouw zich natuurlijk ook. Vertrouw haar dus in haar keuze. Deze hele discussie draait uiteindelijk om zelfbeschikking.