'Ik wilde absoluut wegblijven van het clichébeeld dat mensen van een psychose hebben"
VOORSTELLING Vanaf deze maand staat theatermaker Colette Goossens met haar voorstelling Being Britney in verschillende Vlaamse theaters. De voorstelling vertelt het verhaal van een jonge vrouw die een acute psychose beleeft en het waanbeeld heeft dat ze de bekende popartiest Britney Spears is. “Ik wilde absoluut wegblijven van het clichébeeld dat mensen van een psychose hebben, en alles juist klein en menselijk houden”, aldus de theatermaker.
De keuze voor Britney Spears was bewust. "Haar verhaal resoneert sterk voor mij. Jarenlang werd Britney Spears achtervolgd door paparazzi, stond ze voortdurend in de belangstelling en leefde ze in een realiteit die fundamenteel verschilt met die van de meeste mensen”, vertelt Goossens. “Voor mij is haar leven een metafoor voor hoe een psychose kan aanvoelen: voortdurend het gevoel hebben dat je bekeken wordt, een buitenwereld die jou niet begrijpt en waar je geen aansluiting bij kan vinden.”
Badkamer
De voorstelling 'Being Britney' speelt zich af in de badkamer van de jonge vrouw; een intieme ruimte die veel verwijzingen bevat naar een isolatiecel, maar tegelijk ook de binnenwereld van het personage verbeeldt. Op een ongecontroleerde en wilde manier probeert ze fundamentele vragen rond psychose en haar bestaan op te lossen. Wat is een psychose echt? Moeten we psychose zien als een eindpunt? Of kunnen we beter kijken naar de rijke gedachten en ervaringen die eronder verborgen liggen?
Want, het beeld van een psychose is voor veel mensen helaas nog altijd een cliché; een schreeuwend persoon op straat die ontoerekeningsvatbaar is, zegt Goossens. Ze heeft er echter voor gezorgd dat de voorstelling wegblijft bij dat clichébeeld. “Ik had daar ook altijd problemen mee op de toneelschool. Een acteur gebruikt een psychose helaas vaak als cadeau om het volledige palet van emoties te tonen; als een soort ‘schakelfeest’ of rollercoaster. Daar wil ik absoluut van wegblijven. Alles blijft daarom klein en menselijk. Het personage in de voorstelling is verdwaald, wordt niet geholpen, is eenzaam en leeft gevangen in haar eigen werkelijkheid. Als buitenstaander kan je haar dus ook niet altijd begrijpen. Die machteloosheid wilde ik het publiek laten ervaren. Je zit te kijken, maar kan niets doen.”
'Laat hen absoluut niet los'
Om haar voorstelling vorm te geven liep Goossens mee bij KAOS vzw, een initiatief dat dankzij een samenwerking met het UZ Brussel kunst en psychiatrie op een laagdrempelige manier samenbrengt. Zo organiseert KAOS verschillende residenties waarbij een kunstenaar gedurende een bepaalde periode in het atelier werkt, al dan niet samen met mensen met een psychische kwetsbaarheid.
“Dat was heel bijzonder en leverde een mooie dynamiek op”, vertelt Goossens. “Doordat mensen er niet geïsoleerd leven, weet je niet altijd wie bewoner is en wie niet. Iedereen is er kunstenaar. Mensen krijgen er de mogelijkheid tot menselijk contact en verbinding. Dat vind ik zelf ook belangrijk en probeer ik met mijn voorstelling aan te kaarten: we kunnen mensen niet blijven uitsluiten. Verbinding, gemeenschap, ondersteuning, naar iemand luisteren en samen herinneringen maken, dat is voor veel mensen de uitweg.”
“Wat ik verder ook heb geleerd, is dat veel mensen, hoe kritiek hun situatie ook is, altijd proberen terug te keren naar de realiteit. Ze willen verder leven, ondanks hun kwetsbaarheid. Ze zijn er nog en strijden elke dag opnieuw om voor het leven te kiezen. Ook al worden ze uitgesloten, niet begrepen of hebben ze geen netwerk meer, ze blijven doorgaan. Zoals ik het heb ervaren, zijn het de dapperste mensen die ik heb mogen ontmoeten.”
'Veel mensen, hoe kritiek hun situatie ook is, proberen altijd terug te keren naar de realiteit'
Meer begrip en erkenning
Goossens benadrukt dat veel mensen met een psychische kwetsbaarheid nood hebben aan vertrouwen en erkenning. “Laat hen absoluut niet los. Pak hen vast, zorg ervoor dat ze zich comfortabel en veilig voelen. Andersom moet je hen ook vertrouwen, ook als dat niet altijd met de realiteit strookt. Als je bang bent voor een patiënt, spreek dat dan eerlijk uit en vraag: ‘Moet ik bang zijn van jou, of vertrouw je mij niet?’ Ik denk echt dat we meer moeten praten en naar elkaar toe moeten bewegen. Het idee dat we als persoon vooral aan onszelf moeten werken en via zelfzorg onze problemen moeten oplossen, daar geloof ik niet in. Wel in elkaar helpen en voor elkaar zorgen.”
Volgens Goossens komt die boodschap ook bij het publiek binnen. “Telkens is het muisstil in de zaal. Mensen zijn ontroerd en zitten op het puntje van hun stoel. Ze voelen verdriet om de vrouw die ze op het podium zien staan. Het beeld van de ‘hysterische persoon op straat die knettergek is’ maakt plaats voor het intieme verhaal van een vrouw die hulp nodig heeft, persoonlijk contact zoekt of nood heeft aan een begripvol en luisterend oor”, besluit de theatermaker.
>> 'Being Britney' is vanaf 30 september in verschillende theaters in België te zien. Meer info: detheatermaker.be > productie > Being Britney
