Kiest Duitsland voor opt-out regeling voor orgaandonatie?
Parlementsleden stemmen vrij over ethisch thema
De Duitse Bondsdag heeft donderdag gedebatteerd over een mogelijke nieuwe regelgeving voor orgaandonatie in Duitsland. Wordt het huidige opt-in systeem behouden, of wordt het vervangen door een opt-out systeem, zoals in België?
In Duitsland geldt vandaag een opt-in regeling: organen mogen alleen worden verwijderd als de overledene uitdrukkelijk toestemming heeft gegeven voor orgaandonatie.
Een nieuw wetsontwerp wil dat vervangen door een opt-out regeling: iedereen is potentieel orgaandonor, tenzij men bij leven daartegen verzet heeft aangetekend. België heeft al sinds 1987 een dergelijke opt-out regeling, ook al vergeet de overheid dat zelf soms.
Het wetsontwerp voorziet dat elke volwassene vanaf 18 jaar per brief geïnformeerd zal worden over de nieuwe regeling en over de mogelijkheid om verzet aan te tekenen.
De Bondsdag debatteerde gisteren meer dan twee uur lang over het onderwerp. Bij de coalitiepartijen SPD, CDU en CSU en oppositiepartij Bündnis 90/Die Grünen namen zowel voor- als tegenstanders van het ontwerp het woord.
Omdat het om een ethische kwestie gaat, zijn de parlementsleden vrij om volgens hun geweten te stemmen.
"Duitsland profiteert"
Huisarts Sabine Dittmar (SPD) wees erop dat Duitsland het enige land in het Eurotransplant-netwerk is zonder een opt-out-systeem. Geen enkele andere medische discipline zou een situatie accepteren zoals er nu bestaat bij orgaandonatie.
Duitsland profiteert daardoor van de donatieregelingen van andere landen, legde arts Hans Theiss (CDU) uit. "Binnen het Eurotransplant-netwerk zijn we netto-ontvangers van gedoneerde organen. Dat is oneerlijk en ethisch problematisch."
Voormalig federaal minister van Volksgezondheid en epidemioloog Karl Lauterbach (SPD) verwees naar de 6.000 mensen die sinds het vorige debat over dit onderwerp zijn overleden bij gebrek aan een geschikte donor. "We draaien in kringetjes. Zonder opt-out zullen we geen hogere donatiecijfers bereiken."
"Cultuur van actieve instemming"
Tegenstanders van het opt-out-systeem willen een "cultuur van actieve instemming" behouden. Volgens hen speculeert een opt-out-systeem uiteindelijk op de passiviteit van de bevolking. "Zwijgen is niet hetzelfde als toestemmen”, luidde het in interventies van parlementsleden van CDU, SPD en Die Grünen.
De lage cijfers zijn volgens critici ook te wijten aan het slecht functionerende landelijke online donorregister. Informatie over orgaandonatie is niet gemakkelijk beschikbaar, de toegang tot het portaal is te ingewikkeld en procedures zijn niet eenvoudig te volgen.
Beatrix von Storch van de extreemrechtse partij AfD noemde een opt-out regeling "morele chantage". "Een mens is geen wisselstukkencentrale", zei ze.
Vrije stemming
Volgens de huidige plannen zal de Bondsdag eind dit jaar stemmen over het wetsontwerp. Omdat het om een ethische kwestie gaat, zijn de parlementsleden vrij om volgens hun geweten te stemmen.
Mocht een meerderheid voor het opt-out systeem stemmen, dan zou dat ten vroegste in 2030 in werking kunnen treden.
Volgens het Deutsches Aertzeblatt is het onzeker of het opt-out-systeem een meerderheid in de Bondsdag zal krijgen. In 2020 verwierp het parlement al eens een wetsontwerp om dit systeem in te voeren, ondanks de steun van de toenmalige federale ministers van Volksgezondheid Jens Spahn (CDU) en Karl Lauterbach (SPD).
De situatie is sindsdien wel veranderd. Vorig jaar stemde de Bondsraad (Bundesrat), op initiatief van acht deelstaten, voor een verandering en diende een bijbehorend wetsontwerp in.
8.515 mensen op de wachtlijst
Duitsland behoort al lange tijd tot de slechtst presterende landen in Europa als het gaat om orgaandonatie na overlijden, met ongeveer elf orgaandonoren per miljoen inwoners in het land.
Volgens de Deutsche Transplantationsgesellschaft (DTG) stonden er in 2025 8.515 mensen op de wachtlijst voor een donororgaan. In datzelfde jaar werden 3.020 organen na overlijden gedoneerd en overleden 633 mensen terwijl ze op de wachtlijst stonden.