Arbeidsongeschiktheid: de fichebak is terug
Het doel van de fiches over arbeidsongeschiktheid zou moeten zijn om de kwaliteit van de arts-patiëntdialoog te versterken, niet om die dialoog over te nemen.
Dokter Wim Van Hooste, preventieadviseur-arbeidsarts
Het is tijd om de fichebak van onder het stof te halen. Zoals Artsenkrant vorige maand al berichtte, verschenen er namelijk twintig referentiefiches van het Nationaal College voor Socialeverzekeringsgeneeskunde inzake Arbeidsongeschiktheid (NCSVG) bij de FOD Sociale Zekerheid.
Het idee om ‘verwachte arbeidsongeschiktheidsduur’, ‘referentieduurtijden’ of ‘normduurtijden’ vast te leggen, kwam uit de koker van voormalig minister Maggie De Block. Minister Frank Vandenbroucke vroeg daarbovenop een oplossingsgerichte ondersteuning voor het gesprek tussen arts en patiënt over de Terugkeer Naar Werk (TNW).
Al snel kwamen de tongen los over deze ‘leidraden’ voor 20 frequente aandoeningen. Huisartsen (o.a. Domus Medica), patiënten (o.a. Vlaams Patiëntenplatform) en de ontwikkelaars (“Iedereen kan werken, mits er aan bepaalde voorwaarden is voldaan”, volgens prof. L. Godderis, KU Leuven, in Het Nieuwsblad van 12 juni 2026) passeerden allemaal de revue.
De 40 A4’tjes, riedeltjes en dooddoeners zorgden al meteen voor onrust bij langdurig zieken en chronisch zieken. Een gestigmatiseerde groep die het recent al menig maal diende te ontgelden.
Het doel van de fiches zou (moeten) zijn om de kwaliteit van de arts-patiëntdialoog te versterken, niet om die dialoog over te nemen. De getallen zouden moeten gaan over een ‘ideale timing’, niet over een telbare norm. Maar met het opstellen van de fiches en de vermelde tijden, kan je er echter gif op innemen dat die een eigen leven gaan leiden.
In een publicatie van Mouton, Lambreghts & Godderis in het Journal of Occupational Rehabilitation (2026) werd de systematische review-methode beschreven die werd gebruikt om de wetenschappelijke publicaties en de grijze literatuur te evalueren die als fundament dienen voor de fiches.
Voor de meeste fiches gaan ongeveer de helft aan referenties meer dan 6 jaar terug in de tijd. Dat kan (te) weinig zijn in de bewijsvoering in de geneeskunde. Het fundament is dus pover. Ofwel zijn er geen publicaties, ofwel werden ze niet geraadpleegd.
Voor een aantal van de fiches vind ik het veel te hoog gegrepen om de sickness absence duration (SAR) ervan te willen bepalen. Daarenboven, wat is de meerwaarde ervan? De grootste gemene deler vinden? Een veelvoud van individuele factoren zorgt voor een enorme variatie in de hersteltijden.
De bereidheid van werkgevers in België om ander of aangepast werk aan te bieden, laat helaas te wensen over.
De arbeidsomstandigheden bepalen in sterke mate of terugkeer naar werk een optie is. Is tijdelijk ander of aangepast werk verrichten bij de werkgever wel mogelijk? Op de werkvloer wringt het schoentje vaak, te vaak. De bereidheid van werkgevers in België om ander of aangepast werk aan te bieden, laat helaas te wensen over. Gelukkig wordt in de fiches frequent verwezen naar de arbeidsarts en de arbeidsomstandigheden bij TNW. Re-integratie is sinds geruime tijd de core business geworden van de arbeidsarts.
Waarom er gekozen werd om een bepaalde aandoening aan het lijstje van 20 toe te voegen, is vrij vaag. Ik zou voor diabetes mellitus type 2 gekozen hebben in plaats van type 1. Het was te voorspellen dat voor epilepsie er geen duurtijden vast te stellen zijn, daarvoor zijn de subtypes te divers van karakter. Voor andere aandoeningen wordt een duurtijd met grote spreiding gehanteerd (lumbale arthrodese: 12 tot 24 weken; multiple sclerose: 2 weken tot 6 maanden). Wat het syndroom van Ehlers-Danlos in het rijtje komt doen, is mij een raadsel.
Arbeidsongeschiktheid, herstel en TNW inschatten is echt maatwerk. Iemand is uiteraard méér dan zijn ziekte. Het individuele plaatje dient altijd in ogenschouw genomen te worden.
En neen, niet iedereen kan werken. En neen, werken is niet altijd genezen. En neen, je moet niet harder werken om beter te worden… Vooral passend werk kan bijdragen tot beter herstel.