Minister Gennez wil afbakening van regionale zorgzones vastleggen
Zorgraden blijven, los van hun juridische vorm, een essentiële schakel in de eerstelijns gezondheidszorg. Een eventuele vzw op een hoger niveau moet zorgraden ontlasten, ondersteunen en verbinden. Dat zei Vlaams minister van Welzijn Caroline Gennez.
Herman Nys, em.prof. medisch recht KU Leuven
Vlaams Parlementslid Ilse Malfroot (VB) stelde een schriftelijke vraag aan minister Gennez over de vzw-structuur van zorgraden en de impact van regiovorming op eerstelijnszones.
Binnen het beleidsdomein Welzijn, Volksgezondheid en Gezin loopt momenteel een traject over slagkrachtige en efficiënte eerstelijnszones. Daarbij wordt ingezet op een verdere afstemming van de eerstelijnszones op de vijftien Vlaamse referentieregio’s en op een versterkte samenwerking over specifieke zorgthema’s. Die doelstelling kan Malfroot onderschrijven.
Voortbestaan vzw-structuur zorgraden
Tegelijk leeft volgens Ilse Malfroot op het terrein een grote ongerustheid over de bestuurlijke en organisatorische gevolgen van deze hervorming. Vandaag is elke eerstelijnszone juridisch verankerd in een vzw, die als zorgraad wordt erkend en gesubsidieerd.
Die vzw-structuur vormt in de praktijk het formele kader waarbinnen lokale besturen, zorgaanbieders, personen met een zorg- en ondersteuningsnood en mantelzorgers, op basis van gedeeld eigenaarschap, verantwoordelijkheid opnemen, prioriteiten bepalen en samenwerking organiseren.
Net daarom baren signalen dat het voortbestaan van die vzw-structuur ter discussie zou staan, grote zorgen, zegt Malfroot. Zeker voor kleinere eerstelijnszones, zoals ELZ Dender Zuid, dreigt het wegvallen van een eigen rechtspersoonlijkheid, bestuurlijke autonomie en operationele slagkracht te leiden tot een verzwakking van de lokale samenwerking.
Malfroot stelde tien vragen in dit verband die door de minister samen werden behandeld.
Verlichting van administratieve last
Volgens de minister nemen de zorgraden de komende jaren een erg belangrijke rol op in de implementatie van geïntegreerde zorg en ondersteuning. Om deze rol goed te kunnen opnemen, bekijkt zij momenteel of het een mogelijkheid is om de administratieve last die momenteel op iedere zorgraad weegt te verlichten én te zorgen dat het gemakkelijker wordt om personeel te delen tussen zorgraden en zo in te zetten op duurzame expertiseopbouw.
Door een nauwere samenwerking tussen zorgraden daalt ook de kwetsbaarheid indien er ergens een medewerker onverwacht uitvalt. Beide bezorgdheden zijn in het verleden onder andere door de zorgraden zelf aangekaart.
Daarnaast wees ook het advies dat zij aan de Vlaamse Raad Welzijn, Volksgezondheid en Gezin had gevraagd in die richting (advies van 25 september 2025, Gepaste Ondersteuningsstructuur In Het Kader Van GIZO).
Mogelijke keuze voor VZW op hoger niveau
De zorgraden blijven, los van hun juridische vorm, een essentiële schakel, vervolgde de minister. Ook de eerstelijnszone als kleinste bouwsteen voor het beleidsdomein blijft een belangrijk uitgangspunt.
Indien zij ervoor kiest om een vzw op een hoger niveau te organiseren, zullen er hefbomen in de regelgeving geschreven worden zodat het inspelen op lokale noden een belangrijke pijler blijft en dat personeelsinzet op het niveau van de eerstelijnszone behouden blijft. Dit om de operationele slagkracht daar te behouden.
Uitgangspunt hierbij is dat zij hiermee geen nieuw operationeel niveau wil installeren, maar wel een hefboom om zorgraden te ontlasten, te ondersteunen en te verbinden: door het mogelijk te maken om administratieve last op een ander niveau te leggen en personeel te bundelen wordt er ruimte gecreëerd om meer met de inhoud bezig te zijn.
Regionale zorgzones
De lokale autonomie, de besluitvorming en de inzet van middelen blijven gegarandeerd op het niveau van de eerstelijnszone. Het niveau van de regionale zorgzones staat al sinds 2019 beschreven in het eerstelijnsdecreet, maar hier werd tot nu toe nog geen uitvoering aan gegeven.
In eerste instantie is het de bedoeling van de minister om de afbakening van de regionale zorgzones vast te leggen als houvast voor de toekomstige organisatie van het beleidsdomein, naast het niveau van de eerstelijnszones.
De regionale zorgzones aligneren zich maximaal op de referentieregio’s, houden rekening met de bepalingen in het eerstelijnsdecreet (vb. minimum aantal inwoners, minstens twee eerstelijnszones met uitzondering van het tweetalig gebied Brussel-Hoofdstad) en houden zo maximaal mogelijk rekening met bestaande netwerken en samenwerkingsverbanden.
Minister Gennez bereidt momenteel een conceptnota voor met de algemene krijtlijnen en een voorstel voor het verdere traject, waarbij ook de zorgraden zullen worden betrokken.
