Verbetering van de opsporing van ernstige infecties bij volwassenen via biomarkers

Ernstige infecties bij volwassenen omvatten een breed scala aandoeningen die gepaard kunnen gaan met aanzienlijke morbiditeit en mortaliteit. Ze vormen bovendien een belangrijke diagnostische uitdaging, onder meer door hun snelle evolutie en het brede spectrum aspecifieke symptomen die vaak overlappen met andere aandoeningen. De huisartsen Josefien Garner, Sophie Goossenaerts, Alexandra Janssens en Annelie Verhaeghe onderzochten welke biomarkers het meest geschikt zijn voor een snelle diagnose van de meest courante ernstige infecties in de huisartsenpraktijk.

Floris Cup - 5 mei 2026

De huisartsen benadrukken dat de beschikbaarheid van betrouwbare biomarkers essentieel is om snel de juiste behandeling te starten. Het uitstellen van de behandeling van een ernstige infectie met 8 tot 24 uur kan de mortaliteit immers aanzienlijk verhogen; tot 8 à 22 keer hoger dan bij een onmiddellijke behandeling, aldus de huidige beschikbare literatuur. De meest voorkomende ernstige infecties zijn pneumonie, pyelonefritis en een acute exacerbatie van chronisch obstructief longlijden (COPD).

Ook sepsis komt regelmatig voor, in België worden jaarlijks meer dan 40.000 mensen getroffen door de aandoening. Gemiddeld overlijden er 21 patiënten per dag. Hoewel sepsis behandelbaar is, blijft vroege herkenning moeilijk omdat de symptomen vaak overlappen met die van minder ernstige infecties.

“Biomarkers kunnen hierbij nuttig zijn als een weinig invasieve en snelle methode ter ondersteuning van de diagnose”, stellen de vier huisartsen. “In de literatuur zijn reeds talrijke biomarkers geïdentificeerd; zo zijn er alleen al 178 verschillende voor sepsis. De ideale biomarkers zijn echter nog niet gevonden, aangezien de meeste onvoldoende sensitiviteit en specificiteit hebben, of nog niet in grootschalige studies zijn onderzocht. Daarom heeft deze systematische review tot doel de bestaande literatuur samen te vatten en veelbelovende biomarkers te identificeren. Biomarkers zijn een praktische, snelle, goedkope en laagdrempelige methode om in de eerste lijn ernstige infecties uit te sluiten. In deze context is de beschikbaarheid van betrouwbare indicatoren met hoge gevoeligheid en specificiteit essentieel om een snelle opstart van de juiste behandeling te faciliteren, wat uiteindelijk gezondheidsuitkomsten bij patiënten verbetert en diagnostische onzekerheid vermindert”, beargumenteren ze.

Combinatie biomarkers en klinische parameters

Voor het onderzoek bekeken de huisartsen verschillende biomarkers, waaronder procalcitonine (PCT), C-reactief proteïne (CRP), interleukine-6, lactaat en het aantal witte bloedcellen. Aan de hand van een screening van 9.628 publicaties, weerhielden ze vervolgens 98 studies die voldeden aan hun zoekstrategie, waarvan 21 over pneumonie en 77 over sepsis. Vanwege het onvoldoende aantal onderzoeken van hoge kwaliteit over andere infecties, hebben de artsen zich uitsluitend gericht op de analyse van sepsis en pneumonie.

'Betrouwbare biomarkers kunnen in de toekomst via laagdrempelige (snel)testen helpen om ernstige aandoeningen uit te sluiten en zo de zorg voor patiënten aanzienlijk te verbeteren'

“De kwaliteit van de geïncludeerde studies werd bepaald met behulp van de QUADAS-score. Deze was bij de studies over sepsis minder hoog dan bij pneumonie. Zo werd in sommige onderzoeken geen passende referentiestandaard gebruikt of werd een niet-optimaal selectiemechanisme voor deelnemers gehanteerd, wat een ernstig risico op vertekening opleverde. Bovendien was er slechts één studie over sepsis die plaatsvond in de huisartsenpraktijk”, aldus de huisartsen. “Uiteindelijk bleek presepsine de meest veelbelovende biomarker, hoewel er niet genoeg data was om harde conclusies uit te trekken. Verder onderzoek is dus nodig om presepsine te valideren. Uiteindelijk konden we geen biomarker identificeren die op dit moment gebruikt kan worden om sepsis volledig uit te sluiten, wat het doel is in de eerstelijnszorg. Er moet wel benadrukt worden dat sepsis een ernstige aandoening is, waarvoor we een zeer hoge streefwaarde voor sensitiviteit hebben gehanteerd. Aldus blijft het klinisch oordeel belangrijk. Mogelijk ligt de toekomst in een combinatie van biomarkers en klinische parameters.”

Pneumonie

Voor de diagnose van pneumonie konden de vier huisartsen een duidelijkere biomarker identificeren. “CRP, met een afkapwaarde van 30 mg/L of lager, blijkt een bruikbare parameter om pneumonie uit te sluiten. Dat bevestigt dat de huidige richtlijnen adequaat zijn.”

Verder onderzoek naar biomarkers bij andere ernstige infecties, zoals pyelonefritis en COPD, kan bijdragen aan een vroegtijdigere diagnose en betere gezondheidsuitkomsten. Ook meer uitgebreid onderzoek naar minder bestudeerde biomarkers, zoals presepsine, lijkt veelbelovend in dat opzicht.

Biomarkers in de praktijk

Dat biomarkers mogelijk nuttige indicatoren zijn, ervaarden de vier huisartsen tijdens hun opleiding ook op de werkvloer. “Tijdens mijn periode als haio werkte ik in een praktijk met veel oudere patiënten. Omdat zij vaak een atypisch ziektebeeld vertonen, zijn biomarkertesten bijzonder waardevol”, vertelt Goossenaerts.

Haar collega Janssens vult aan: “In mijn eerste haio-jaar werkte ik in een praktijk die deelnam aan de ROSIE-studie. Dat onderzoek richtte zich op biomarkers bij oudere patiënten en onderzocht hoe ernstige infecties bij hen het best kunnen worden opgespoord en gediagnosticeerd. Vanuit die ervaring vond ik het interessant om verder te kijken, zoals in dit onderzoek, naar welke biomarkers ook in de algemene populatie relevant zijn, en niet alleen bij ouderen."

De huisartsen onderstrepen het belang van verder onderzoek naar biomarkers in de huisartsenpraktijk. “Betrouwbare biomarkers kunnen in de toekomst via laagdrempelige (snel)testen helpen om ernstige aandoeningen uit te sluiten en zo de zorg voor patiënten aanzienlijk te verbeteren. Tegelijk is het onwaarschijnlijk dat er ooit één ‘ultieme’ biomarker zal bestaan. Biomarkers kunnen het klinisch onderzoek ondersteunen, maar vervangen het zeker niet. Klinisch redeneren blijft steeds de kern van de diagnostiek.”

>>Josefien Garner, Sophie Goossenaerts, Alexandra Janssens en Annelie Verhaeghe. Optimizing the diagnosis of serious infections in adults in general practice using biomarkers. Promotor: prof. dr. Ann Van Den Bruel (KU Leuven). Copromotor: Thomas Struyf (KU Leuven).

Masterproef in het kort
Via 9.628 publicaties waarvan er 98 werden weerhouden, onderzochten we welke biomarkers nuttig zijn voor een snelle diagnose van ernstige infecties zoals sepsis en pneumonie. Een CRP-cut-off ≤30 mg/L lijkt geschikt om pneumonie uit te sluiten, terwijl presepsine veel potentieel heeft voor sepsis.
- Waarom is jullie masterproef belangrijk? (maatschappelijke relevantie)
Hoewel er veel innovatie is in de geneeskunde, is het soms waardevol om stil te staan bij de bestaande wetenschappelijke kennis en die systematisch samen te vatten en te analyseren. In ons onderzoek focussen we op het vinden van interessante biomarkers, wat een praktische, snelle, goedkope en laagdrempelige manier is om in de eerste lijn ernstige infecties uit te sluiten.
- Wat is er nieuw aan het werk? (wetenschappelijke relevantie) 
De wetenschappelijke relevantie van dit onderzoek ligt in het systematisch samenbrengen en evalueren van bestaande kennis over biomarkers voor ernstige infecties in de eerste lijn. Door bijna 10.000 publicaties te screenen en 98 kwalitatieve studies te analyseren, biedt onze thesis betrouwbare gegevens over diagnostische prestaties van CRP, PCT, presepsine en andere biomarkers.
- Waarom is het belangrijk dat andere (huis)artsen leren over het onderzoek?
Dit is belangrijk omdat het hen helpt zich bewust te blijven van de beperkingen in de aantonende en uitsluitende kracht van deze biomarkers. Tegelijk toont onze thesis aan dat betrouwbare biomarkers artsen kunnen ondersteunen in het laagdrempelig uitsluiten van zware infecties. Daardoor kunnen artsen betere klinische beslissingen nemen en patiënten gerichter en sneller behandelen.