Crack-cocaïne is niet louter een hoofdstedelijk fenomeen
Speed- en ketaminegebruik piekt op donderdag in studentensteden
In Leuven, Gent en Brussel ligt het gebruik van amfetamine (speed) en ketamine hoger op donderdag, de typische uitgaansdag voor studenten. Crack, de rookbare variant van cocaïne, wordt in heel België gebruikt. Dat blijkt uit onderzoek van Sciensano naar sporen van drugs in afvalwater.
Sciensano heeft het gebruik van acht soorten drugs in België in kaart gebracht door het afvalwater van 17 Belgische rioolwaterzuiveringsinstallaties te analyseren op menselijke biomarkers gekoppeld aan afbraakmetabolieten. Deze grootschalige monitoring vond plaats van 24 tot 30 maart 2025 in 17 afvalwaterzuiveringsinstallaties in Vlaanderen, Wallonië en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest.
Een objectief instrument
Deze metingen geven een objectief beeld van de geconsumeerde stoffen die daadwerkelijk circuleren, benadrukt Maarten Degreef, drugsexpert bij Sciensano. Het is betrouwbaarder dan zelfrapportage door gebruikers zelf. Deze 'momentopname' is een waardevolle aanvulling op andere gegevensbronnen (politiecijfers, enquêtes, ziekenhuisgegevens). Het doel is om de analyse elk jaar te herhalen.
Acht soorten drugs
Acht drugs werden onderzocht: cocaïne, MDMA (ecstasy), ketamine, amfetamine (speed), methamfetamine, crack en de synthetische cathinonen 4-MMC (mephedrone) en 3-MMC.
Cannabis – momenteel de meest gebruikte illegale drug – werd niet onderzocht, omdat er meer onderzoek nodig is naar welke biomarkers in de op afvalwater gebaseerde epidemiologie moeten worden gemeten.
Cocaïne is volgens eerdere enquêtes na cannabis de meest gebruikte drug. Biomarkers voor cocaïne werden dan ook aangetroffen in monsters uit alle onderzochte steden. De hoogste voor de bevolking genormaliseerde massabelasting (PNML, uitgedrukt in mg/dag/1.000 inwoners) werd gemeten in het weekend, wat wijst op gebruik in het nachtleven. De hoogste gemiddelde waarden over een hele week werd gemeten in de stations Antwerpen-Zuid, Brussel-Noord en Luik-Oupeye.
MDMA wordt genoemd door ongeveer twee vijfde van de mensen die zeggen dat ze drugs gebruiken wanneer ze uitgaan. Net als voor cocaïne werden de hoogste wekelijkse gemiddelde PNML's aangetroffen in de monsters uit Antwerpen-Zuid en Brussel-Noord. MDMA wordt minder aangetroffen in Waalse afvalwaterzuiveringsinstallaties. Ook hier werden de hoogste waarden in het weekend opgetekend.
Ketamine werd aangetroffen bij alle afvalwaterzuiveringsinstallaties, met uitzondering van Marche-en-Famenne. Het gebruik is gelijkmatig over het land verdeeld. Vergelijkingen met eerdere campagnes tonen aan dat het ketaminegebruik vertienvoudigd is in de afgelopen tien jaar.
Er is een opvallende toename van het ketaminegebruik in de nacht van donderdag op vrijdag in steden met een grote studentenpopulatie, zoals Gent, Leuven en Brussel. Dat wordt volgens Sciensano verklaard doordat de meeste studenten traditioneel dan uitgaan.
Vergelijkingen met eerdere campagnes tonen aan dat het ketaminegebruik vertienvoudigd is in de afgelopen tien jaar.
Amfetamine of 'speed' wordt vooral gebruikt in het nachtleven, met name in Vlaanderen. Dat kan met beschikbaarheid te maken hebben: twee derde van de in beslag genomen drugslaboratoria in België bevinden zich in de provincies Limburg en Antwerpen. Net als bij ketamine is er in steden met een studentenpopulatie een duidelijke piek op vrijdag.
Methamfetamine is weinig verspreid in België; in Waalse afvalwaterzuiveringsinstallaties werden zelfs geen detecteerbare hoeveelheden aangetroffen. In Antwerpen-Zuid en Brussel-Noord zijn de gemiddelde wekelijkse PNML’s van methamfetamine in de afgelopen tien jaar echter vertienvoudigd.
Crack, de rookbare variant van cocaïne, wordt vaak geassocieerd met grootsteden, met name het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Biomarkers van crack zijn echter aangetroffen in 11 van de 17 zuiveringsinstallaties, wat erop wijst dat de drug wel degelijk in heel België voorkomt.
Hoewel het gebruik laag blijft – in enquêtes zegt slechts 0,2% van de 15- tot 64-jarigen het voorbije jaar crack te hebben gebruikt – vraagt Sciensano wel beleidsaandacht voor de maatschappelijke impact ervan.
Synthetische cathinonen hebben effecten vergelijkbaar met die van amfetamine. Het Drugsagentschap van de Europese Unie monitort maar liefst 180 verschillende cathinonen. Organisaties zoals de Druglijn en het Belgisch Antigifcentrum geven aan dat tot 5% van de contacten in verband met illegale drugs betrekking heeft op synthetische cathinonen, voornamelijk x-MMC.
Die groeiende populariteit wordt echter niet weerspiegeld in het afvalwater. 4-MMC kon in slechts twee waterzuiveringsinstallaties worden gedetecteerd (in Gent en Harelbeke); 3-MMC werd niet gedetecteerd.
>> https://wastewater.sciensano.be/dashboard/drugs/nl/
