Actieplan antimicrobiële resistentie: wat verandert er voor u?

Een nieuw One Health-Actieplan 2026-2030 wil antimicrobiële resistentie (AMR) terugdringen door in te grijpen op het voorschrijfgedrag, de ziekenhuisfinanciering te koppelen aan de strijd tegen AMR en het beperken van "restjes" door de verstrekking van exacte doses. Er is ook aandacht voor verspreiding van antibiotica en resistente bacteriën in het milieu.

Door ondoordacht gebruik van antibiotica passen bacteriën zich aan en ontstaat resistentie. Die resistente bacteriën verspreiden zich tussen mensen, dieren en in het milieu, waardoor het probleem dreigt te ontsporen. 

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en het Europese Centrum voor Ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) waarschuwen al jaren voor de grote impact van antimicrobiële resistentie. In België sterven jaarlijks meer dan 1300 mensen aan een resistente infectie, waarvan ongeveer 70% het gevolg is van een zorginfectie.

Europa vraagt tegen 2030 een daling van het antibioticagebruik bij mensen met 18% ten opzichte van 2019, terwijl de gerealiseerde daling tot nu toe slechts 4% bedraagt. In de diersector is een reductie van 50% vereist, maar dankzij gerichte acties en een geëngageerde sector is dit doel bijna bereikt.

We moeten vermijden dat mensen en dieren nodeloos antibiotica gebruiken, zegt minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke. De kabinetten Vandenbroucke (Volksgezondheid) en Clarinval (Landbouw) kondigen daarom samen het nieuwe "One Health-Actieplan tegen antimicrobiële resistentie 2026-2030" aan, opgesteld met experts, organisaties uit de verschillende betrokken sectoren en de overheden zelf.

Deze maatregelen zullen een impact hebben op het werk van artsen, apothekers, verpleegkundigen en dierenartsen. Ook patiënten worden uitgenodigd om een actieve rol te spelen.

Voorschrijfgedrag onder de loep

Huisartsen krijgen vandaag al cijfers over hun voorschrijfgedrag van antibiotica bij vaak voorkomende infecties en kunnen dit vergelijken met collega’s. Huisartsen zullen in de aanpassing van hun voorschrijfgedrag nu extra ondersteund worden.

Vanuit de deelstaten wordt een nieuw eerstelijns-stewardshipproject opgestart, BASICS genoemd. Het project zal in heel België van toepassing zijn vanaf 2027, met een gedifferentieerde implementatie naargelang de beleidskeuzes van de deelstaten. Dit project moet huisartsen helpen om bewuster met antibiotica om te gaan, ondermeer via regelmatige peer groupbijeenkomsten, die worden geïntegreerd in bestaande kwaliteitscirkels (LOK). 

Ook zullen huisartsen - en vanaf eind 2026 eveneens pediaters, gynaecologen, urologen, longartsen - toegang krijgen tot een platform voor beslissingsondersteuning voor antibioticavoorschriften, rechtstreeks in het patiëntendossier.

Artsen zullen ook verplicht worden om precies het juiste aantal antibiotica voor te schrijven, in plaats van een volledige verpakking die misschien niet helemaal wordt opgebruikt.  Zo blijven er minder restjes over. Dit zorgt op zijn beurt voor minder verkeerd gebruik en minder antibiotica die in het milieu terecht komen.

Ziekenhuisbudget

Er zal een kader uitgewerkt worden waarbij het toekennen van bepaalde budgetten aan ziekenhuizen zal afhangen van hoe goed ze de strijd voeren tegen antibioticaresistentie. Zo worden ze aangemoedigd om efficiënt en resultaatsgericht te werken.

Sciensano zal zorgen voor betere data over infecties en antibioticaresistentie in woonzorgcentra. Met die data kunnen de centra gerichter gaan werken aan betere zorg en extra maatregelen nemen om de verspreiding van resistente bacteriën te voorkomen.

Dieren en milieu

Stap voor stap wordt in de dierensector het gebruik van antibiotica geregistreerd voor alle diersoorten, ook voor huisdieren. Dierenartsen zullen veehouders bovendien nog beter begeleiden met duidelijke adviezen en praktische hulpmiddelen om infecties te voorkomen, zodat antibiotica ook minder vaak nodig zijn.

Voor wat betreft het milieu, zal een efficiënt en duurzaam gebruik van desinfectiemiddelen worden aangemoedigd en er zal een evaluatie plaatsvinden van het effect van ziekenhuisafvalwater op de verspreiding van antimicrobiële resistentie in het milieu. 

Vanuit de verschillende overheden wordt €43 miljoen vrijgemaakt voor nieuwe initiatieven voor de looptijd van dit nationaal actieplan. Daarnaast krijgen de bestaande initiatieven een budget van €217 miljoen, hoofdzakelijk voor ziekenhuizen. Opgeteld maakt dit een totaal budget van €260 miljoen.

Professor Herman Goossens (Universiteit Antwerpen), internationaal expert in antibioticaresistentie, zal het voorzitterschap op zich nemen van het governanceplatform dat dit nationaal actieplan in goede banen moet leiden.

Het actieplan voorziet ook in een publieke consultatie. Tot 6 maart kan u feedback geven over het plan.