Vivalia: “We lopen een ziekenhuishervorming voor op de rest van het land”
Na jaren van blokkeringen en juridische procedures worden de plannen van de Luxemburgse ziekenhuisgroep Vivalia concreet. Een investering van bijna 700 miljoen euro moet het zorgaanbod in de provincie Luxemburg grondig reorganiseren, zegt CEO Pascal Mertens. Het project omvat veel meer dan alleen het nieuwe ziekenhuis, dat begin 2031 de deuren moet openen.
'We lopen een hervorming voor: de geplande ziekenhuishervorming zit al in onze plannen vervat.'
Vivalia kent een bewogen geschiedenis. Voor welke uitdaging stond u toen u aantrad?
Pascal Mertens: Ik ben in september 2022 begonnen, op mijn zestigste. De ziekenhuiszorg in mijn geboortestreek in stand houden was de grootste uitdaging uit mijn carrière.
Het project Vivalia 2025 werd vaak voorgesteld als de bouw van één ziekenhuis. Maar het gaat om een herstructurering van het volledige ziekenhuisaanbod in een provincie die van oudsher gekenmerkt wordt door een groot aantal kleine ziekenhuisvestigingen.
De provincie Luxemburg beslaat 15% van het Belgische grondgebied, maar telt minder dan 4% van de bevolking. De afstanden zijn groot. Onze uitdaging bestaat er dus in een samenhangend netwerk van complementaire zorglocaties uit te bouwen: twee acute ziekenhuizen, in Marche en Habay/Houdemont, een gespecialiseerd ziekenhuis voor geestelijke gezondheidszorg in Bertrix en vijf lokale zorgcentra, de zogenaamde proxi-cliniques, in Vielsalm, Virton, Aarlen, Libramont en Bastenaken.
Waarom was het zo moeilijk om die aanpak duidelijk te maken?
Het debat spitste zich toe op de keuze van de locatie van het nieuwe ziekenhuis. Als we het netwerk van lokale zorgvoorzieningen beter hadden uitgelegd, hadden we de discussies wellicht kunnen kalmeren.
Verschillende burgemeesters van gemeenten die hun klassieke ziekenhuis dreigden te verliezen, wilden hun invloedssfeer behouden. Aarlen was het symbool van dat verzet. De basis van het project was goed, maar de manier waarop het werd voorgesteld, was te beperkt.
Een ongeziene investering
Wat was de eerste doorslaggevende stap?
De politieke goedkeuring voor de financiering verkrijgen. De Waalse regering moest het geheel beschouwen als één samenhangend project, en niet als een optelsom van afzonderlijke dossiers. Het was net die samenhang die de goedkeuring rechtvaardigde.
Ons project sluit voor 90% aan bij de aanbevelingen van de deskundigen over de ziekenhuishervorming, die eind 2025 werden gepubliceerd. We lopen een hervorming voor: de geplande ziekenhuishervorming zit al in onze plannen vervat.
Over welke bedragen gaat het?
Het volledige programma vertegenwoordigt bijna 700 miljoen euro, een ongeziene investering in de provincie. Het nieuwe ziekenhuis, het CHR Cœur du Luxembourg, zal 570 bedden tellen en ongeveer 520 miljoen euro kosten (n.v.d.r.: het ziekenhuis zal over airconditioning beschikken).
In Marche vergen de uitbreiding en modernisering een bijkomende investering van ongeveer 30 miljoen euro. De herbouw van het ziekenhuis in Bertrix kost ongeveer 65 miljoen euro en de vijf lokale zorgcentra samen ongeveer 40 miljoen euro. Daar komt nog zo'n 15 miljoen euro bij voor de woonzorgcentra.
Daarvan zullen we ongeveer 580 miljoen euro financieren met leningen, aangevuld met 15 tot 20% eigen middelen. Onze financiële structuur is bijzonder gezond. Belfius rekent ons regelmatig tot de drie financieel sterkste ziekenhuisorganisaties in Wallonië.
Welke zorg zal in de proxi-cliniques worden aangeboden?
Het worden lokale gezondheidscentra met raadplegingen, pre- en postoperatieve zorg, medische en paramedische diensten, staalafnames, medische basisbeeldvorming, waaronder mammografie en CT-scans, autodialyse en ambulante revalidatie. We willen alle zorg behouden waarvoor nabijheid belangrijk is.
Het project voorziet vijf lokale zorgcentra in Vielsalm, Virton, Aarlen, Libramont en Bastenaken. In Vielsalm en Virton bestaan al voorzieningen die zullen worden gemoderniseerd of herbouwd. In Vielsalm zijn de werken aan het nieuwe gebouw ter vervanging van de polikliniek Saint-Gengoux in augustus 2026 begonnen.
Elk lokaal zorgcentrum krijgt een paramedisch interventieteam (PIT) voor dringende medische hulpverlening. Dat is essentieel in onze regio. In overleg met de huisartsen proberen we ook telkens een huisartsenwachtpost aan het centrum te koppelen of in de onmiddellijke nabijheid ervan te vestigen.
De provincie, onze grootste aandeelhouder met 53% van de aandelen, zal in de buurt van sommige lokale zorgcentra ook diensten voor schoolgezondheidszorg of geestelijke gezondheidszorg onderbrengen. Uiteindelijk zullen we over drie ziekenhuizen en vijf grote lokale zorgpolen beschikken.
Drie jaar om een vergunning te verkrijgen
Hoe hebt u het dossier van het nieuwe ziekenhuis kunnen deblokkeren?
We hebben in 2023 een eerste vergunningsaanvraag ingediend. Na een negatief advies van de stedenbouwkundige ambtenaar hebben we beroep aangetekend bij de Waalse regering. De ministers Borsus en Tellier hebben ons de vergunning verleend. De stad Aarlen heeft die vervolgens aangevochten.
De communicatie was bijna volledig stilgevallen. Aarlen voelde zich niet gerespecteerd en vond dat het als provinciehoofdstad recht had op een eigen ziekenhuis. Nochtans zal het toekomstige CHR op ongeveer een kwartier rijden liggen.
Na bijna een jaar onderhandelen werd in juni 2025 een akkoord gesloten, waarna Aarlen zijn beroep bij de Raad van State introk. Die procedure hing als een zwaard van Damocles boven het project.
Waarom hebt u het project daarna verkleind?
Door de stijgende kosten vroeg de raad van bestuur om het project af te slanken. We zijn van 660 naar 570 bedden gegaan. Volgens mij is dat de juiste omvang. Binnen de herstructurering wordt de capaciteit aan acute ziekenhuisbedden met 28% verminderd.
Voor die wijziging was een wijzigingsvergunning nodig, die eind 2025 werd aangevraagd. Na een nieuw negatief advies hebben we op 23 december 2025 beroep aangetekend. Op 31 maart vernamen we dat de Waalse minister François Desquesnes de vergunning had ondertekend. Daarna konden we samen met de architecten de planning definitief vastleggen.
Het heeft drie jaar geduurd om de vergunning te verkrijgen. Meteen na het akkoord met Aarlen had ik al aangegeven dat de naam Vivalia 2025 niet langer realistisch was. We zijn toen overgestapt op Vivalia 2030.
Blijft de bancaire financiering een struikelblok?
Dat is het laatste punt dat nog moet worden geregeld, na anderhalf jaar onderhandelen. Enerzijds financiert de Europese Investeringsbank ongeveer de helft van het project, tegen de gunstigste voorwaarden. Anderzijds verenigen de Belgische banken zich rond Belfius en ING, samen met KBC en BNP.
Het financiële plan is sinds begin maart afgerond. De gesprekken gaan nu over de waarborgen. Ziekenhuisprojecten kunnen niet langer rekenen op de gewestelijke waarborgen die het Waals Gewest vroeger verleende.
We hopen in juni een definitief antwoord te krijgen. De banken staan achter het project en willen het onder goede voorwaarden financieren.
Opening gepland in 2031
Hoe ziet de planning van de werkzaamheden eruit?
In Vielsalm zijn de werken aan het nieuwe gebouw dat de polikliniek Saint-Gengoux moet vervangen, in augustus 2026 begonnen. Voor het nieuwe ziekenhuis in Habay moeten de grondwerken in mei starten. Voor het grootste deel van de bouwwerken kan beginnen, moet er echter in samenwerking met Sofico (de Waalse Maatschappij voor de Aanvullende Financiering van de Infrastructuren, red.) een aparte op- en afrit worden aangelegd. Het is onmogelijk om jarenlang al het vrachtverkeer door het dorpscentrum te laten rijden.
In Bertrix zullen de werkzaamheden vanaf 2028 beginnen. In Marche voeren we een ambitieus masterplan uit. De lokale zorgcentra worden gefaseerd gerealiseerd: eerst Vielsalm, vervolgens Virton en Bastenaken, daarna Aarlen en ten slotte Libramont.
Wanneer kunnen de eerste patiënten in het nieuwe ziekenhuis terecht?
We streven naar een opening en de overbrenging van alle patiënten begin 2031, na vijf jaar bouwwerken. Alle lokale zorgcentra moeten vóór die opening operationeel zijn om de continuïteit van de zorg te garanderen. Bertrix zou in 2030 klaar moeten zijn. In totaal zal het project twintig jaar in beslag hebben genomen.
Kan de ziekenhuishervorming de toekomst van Marche in gevaar brengen?
Dat is ons belangrijkste aandachtspunt. De aanbevelingen van de experts komen voor 90% overeen met ons project, maar hun criteria voor ziekenhuizen van het type Marche liggen te hoog. Als die strikt worden toegepast, zou Marche niet langer als algemeen ziekenhuis kunnen blijven functioneren. Dat zou rampzalig zijn, want ons project vormt één geheel.
Zonder materniteit in Marche zou een deel van de bevolking moeten uitwijken naar het CHR Cœur du Luxembourg, Luik of Namen. Dat is onaanvaardbaar vanuit het oogpunt van zowel de toegankelijkheid van de zorg als de geografische gelijkheid, twee vereisten die de experts zelf benadrukken.
We hopen daarom op een afwijking van de criteria. Sommige banken willen eerst daarover zekerheid voordat ze de investeringen voor deze vestiging financieren.
'Het project trekt nu al artsen aan, ook uit Vlaanderen, al blijft het voor sommige specialismen moeilijk om vacatures in te vullen.'
De teams begeleiden
Staan de artsen en andere zorgverleners achter het project?
Na een moeilijke start, vooral bij artsen die hun eigen ziekenhuisvestiging of een bepaalde locatie verdedigden, is het draagvlak de afgelopen anderhalf tot twee jaar bijzonder groot geworden. Nu heerst er eerder ongeduld.
Misschien 10 tot 20% begon de moed te verliezen: "We hebben erin geloofd, maar jullie zullen er nooit in slagen." De eerste spadesteek heeft dan ook een grote symbolische betekenis. (Sinds dit interview zijn de werkzaamheden aan het toekomstige CHR Cœur du Luxembourg in Houdemont officieel van start gegaan, red.).
Het project trekt nu al artsen aan, ook uit Vlaanderen, al blijft het voor sommige specialismen moeilijk om vacatures in te vullen.
Ook bij de andere zorgverleners is het draagvlak groot. Misschien zal 5 tot 10% niet mee verhuizen, onder meer vanwege de grotere verplaatsing. Maar de medewerkers willen vooral in goede omstandigheden kunnen werken. In Aarlen en Libramont zijn sommige gebouwen vijftig jaar oud en verouderd.
We zullen de verandering moeten begeleiden, de werkwijzen harmoniseren en de toekomstige teams samenstellen. Twee ziekenhuizen kunnen elk op een andere manier goede zorg verlenen. We zullen dus gemeenschappelijke werkwijzen moeten vastleggen.
Zult u bij de opening nog aan het hoofd van Vivalia staan?
Nee. In 2031 zal ik 69 jaar zijn. Een afscheid in de loop van 2028 lijkt me gezond. Ik wil de plannen en het bouwheerschap overdragen aan degenen die Vivalia in de jaren 2030 zullen leiden.
Net als Alain Javaux bij MontLégia wil ik mijn opvolging voorbereiden zodra de bouwwerken zijn begonnen. Ik heb daarover nog niet met de raad van bestuur gesproken. De toekomstige bestuurders moeten zich twee tot drie jaar vóór de verhuizing in het project kunnen inwerken.
Een model voor andere provincies?
Maakt het project om de campus Mont-Godinne van het CHU UCL Namur te verhuizen u ongerust?
Ik verwacht van Namen en Luik moedige beslissingen om het ziekenhuisaanbod te rationaliseren. De regio Namen telt zes ziekenhuisvestigingen. Dat zijn er te veel. Een relocatie van Mont-Godinne verder naar het zuiden lijkt me onrealistisch, gezien de investeringen in het universitair ziekenhuis in Dinant.
De hervorming mag er niet in bestaan het aantal universitaire ziekenhuizen te vergroten. In Marche hebben we een concreet project. Een eventuele nieuwbouw voor Mont-Godinne op een andere locatie zou pas over vijftien jaar gerealiseerd zijn. Ik zie daarin geen rechtstreekse bedreiging.
Momenteel liggen er in Franstalig België drie grote projecten op tafel: Ottignies, Helora en Vivalia. Wij staan het verst, en dat is een voordeel. Maar bancaire financiering zal voor de hele sector een belangrijke uitdaging worden.
De hervorming moet worden doorgevoerd en de overheid moet duidelijk aangeven welke projecten ze wil ondersteunen.