Antibioticagebruik blijft dalen, maar correct gebruik blijft uitdaging

Het volume antibiotica dat apotheken afleverden aan leden van de Onafhankelijke Ziekenfondsen is op één jaar tijd met 5,8% gedaald. Toch blijft de antibioticakeuze op belangrijke punten afwijken van de aanbevelingen. Zo vertegenwoordigen antibiotica uit de tweede lijn nog altijd 41% van het gebruik en wordt de combinatie amoxicilline/clavulaanzuur bijna even vaak voorgeschreven als amoxicilline alleen.

Minder patiënten krijgen antibiotica

Na de stijging in de jaren na de coronapandemie blijft het antibioticagebruik dalen. Van de 2,4 miljoen leden van de Onafhankelijke Ziekenfondsen, waaronder Partenamut, kreeg 28,6% tussen juli 2025 en juni 2026 minstens één antibioticum afgeleverd. Dat is een relatieve daling van 5% tegenover de voorgaande twaalf maanden en 13% tegenover 2018-2019, de laatste referentieperiode vóór de pandemie.

Ook het afgeleverde volume nam af, met 800.000 gestandaardiseerde dagdoseringen (DDD), een daling van 5,8% op jaarbasis. De Europese Unie streeft naar een vermindering van het antibioticagebruik bij mensen met 20% tegen 2030, ten opzichte van 2019. Volgens de Onafhankelijke Ziekenfondsen is die doelstelling nog niet bereikt.

De analyse is gebaseerd op terugbetalingsgegevens van geneesmiddelen die in openbare apotheken werden afgeleverd.

Antibiotica uit de tweede lijn blijven aandachtspunt

Ondanks het dalende gebruik blijft de keuze van antibiotica een aandachtspunt. Van de voorschriften voor amoxicilline, al dan niet gecombineerd met clavulaanzuur, betreft 54% amoxicilline alleen en 46% de combinatie. De aanbevolen verhouding bedraagt respectievelijk 80% en 20%. Sinds 2023 is wel een lichte verbetering zichtbaar.

Ook antibiotica uit de tweede lijn worden nog relatief vaak gebruikt. Ze vertegenwoordigen 41% van het totale antibioticagebruik, terwijl de doelstelling maximaal 20% bedraagt.

Antibiotica uit de WHO-categorie 'Access, die worden aanbevolen voor veelvoorkomende infecties en een lager risico op resistentieontwikkeling hebben, vertegenwoordigen 72% van het afgeleverde volume. Daarmee wordt de streefwaarde van 65 tot 70% overschreden.

Voor chinolonen wordt de doelstelling bij terugbetaalde afleveringen wel gehaald. De terugbetaling van deze antibioticaklasse is in België sinds 2018 beperkt. De Onafhankelijke Ziekenfondsen wijzen er echter op dat het resultaat minder gunstig zou uitvallen wanneer ook niet-terugbetaalde afleveringen worden meegerekend.

Gerichter voorschrijven en afleveren

Sinds 2021 zet het nationale One Health-actieplan in op de bestrijding van antimicrobiële resistentie, vanuit de samenhang tussen menselijke, dierlijke en milieugezondheid. Voor artsen werden onder meer kwaliteitsindicatoren en individuele feedback over hun voorschrijfgedrag ingevoerd.

Vanaf volgende jaar worden ook de aflevering en tarifering van antibiotica beter afgestemd op de voorgeschreven behandelduur. Zo moeten patiënten hoeveelheden ontvangen die nauwer aansluiten bij hun behandeling.

In aanloop naar de Europese Antibioticadag en de Wereldweek voor bewustwording over antimicrobiële resistentie formuleren de Onafhankelijke Ziekenfondsen drie aanbevelingen:

• Huisartsen beter ondersteunen met klinische beslissingshulpmiddelen en opleidingen rond communicatie en gedeelde besluitvorming. Daarbij moet ook aandacht gaan naar factoren die het voorschrijfgedrag beïnvloeden.

• De rol van apothekers versterken bij het informeren van patiënten over correct antibioticagebruik en de risico's van het hergebruiken van restanten van eerdere behandelingen.

• Blijven inzetten op sensibilisering rond preventie, vaccinatie wanneer die aangewezen is en de risico's van onoordeelkundig antibioticagebruik.

Lees hier de volledige studie van de Onafhankelijke Ziekenfondsen.