“Het zorginfarct kunnen we niet vanuit de zorg alleen oplossen”
Na een succesvol eerste congres bereidt Fabric of Society twee nieuwe evenementen voor. Initiatiefnemer Hervé Vanden Eede pleit voor een open dialoog tussen zorgverleners, industrie, de landbouwsector en overheden. “We mogen niet te lang wachten om iets te doen.”
Fabric of Society omschrijft zichzelf als “een beweging van mensen die samen willen bouwen aan een gezondere, warmere en meer verbonden samenleving. Gezondheid en verbinding zijn ons kompas.”
In april van dit jaar organiseerde Fabric of Society een tweedaags congres rond de thema’s value-based healthcare, terug naar werk, data en mentaal welzijn. De feedback was zeer positief, zegt Hervé Vanden Eede, in het dagelijks leven anesthesist in AZ Rivierenland. “Mensen vonden het fijn om met een frisse blik en vanuit andere invalshoeken naar de zorg te kijken. Er was die dag veel cocreatie en er zijn contacten gelegd voor verdere samenwerking.”
Voor 2027 schuift u voeding en mentaal welzijn naar voren. Waarom die twee thema’s?
Hervé Vanden Eede: Er komt een enorm zorginfarct op ons af, dat we nooit vanuit de zorg alleen opgelost krijgen. Dat probleem moeten we met de hele maatschappij aanpakken. Voeding en mentaal welzijn behoren tot de belangrijkste wortels ervan, en om die aan te pakken is een culturele en maatschappelijke verandering nodig.
De cijfers liegen er niet om: een op de vijf kinderen in de lagere school heeft psychologische problemen. Een op de tien kinderen heeft geen veilige leefomgeving: de ouders maken ruzie of er is familiaal geweld. De cijfers over obesitas bij kinderen zijn even verontrustend. En het is toch waanzinnig dat diabetes type 2, wat vroeger ‘ouderdomsdiabetes’ werd genoemd, nu bij twintigjarigen voorkomt?
Welke oplossing schuiven jullie naar voren?
We moeten weer meer een gemeenschap vormen, waarin mensen sterker met elkaar verbonden zijn en elkaar ondersteunen. We moeten ook veel meer aandacht besteden aan kinderen die opgroeien, en meer inzetten op preventie, begeleiding en screening bij kwetsbare groepen. Voor de oudere generatie is het volgens mij eigenlijk al te laat.
In april 2027 organiseren jullie een congres over voeding. Welke rol speelt verbondenheid daarin?
We zijn in Europa geëvolueerd naar het Amerikaanse systeem waar we tien jaar geleden nog mee lachten: iedereen zit met zijn bord apart voor een scherm. Vroeger zat iedereen samen aan tafel, van de soep of het voorgerecht tot aan het dessert. Dat moment is in veel gezinnen verdwenen.
Wat het debat over voeding zo moeilijk maakt, is dat je te maken hebt met grote machtsstructuren die alles bepalen, van zaden en pesticiden tot de veehouderij. Wereldwijd gaat het om gigantische bedragen, maar de maatschappelijke kosten van ongezonde voeding liggen nog hoger.
'Eigenlijk is alles erop gericht om het verkeerde systeem te laten groeien'
Het is ook moeilijk om uit de gegevens af te leiden dat een probleem door een bepaald voedingspatroon wordt veroorzaakt. Maar onderzoek, bijvoorbeeld van Kevin Hall, toont wel aan dat bewerkte voeding een hogere energiedichtheid en een andere textuur heeft, wat ertoe kan leiden dat je geen verzadigingsgevoel krijgt en dagelijks 500 kilocalorieën meer inneemt. Toch verkiezen mensen die voeding boven gewoon voedsel, omdat ze gemakkelijker, sneller en aangenamer is en lekker smaakt. Eigenlijk is alles erop gericht om het verkeerde systeem te laten groeien.
Het is heel belangrijk dat wij als zorgverleners onze bezorgdheden daarover uiten en bekijken welke gegevens beschikbaar zijn. Als er onvoldoende gegevens zijn, moeten we om meer onderzoek vragen. Maar we mogen niet te lang wachten om iets te doen. Daarom gaan we ook in dialoog met de voedingsindustrie en met de Boerenbond. Welke mogelijkheden zijn er? Waar lopen zij tegenaan?
Welke drempels komen in die gesprekken naar voren?
Een van de belangrijkste is vraag en aanbod. Als je een bedrijf hebt waarmee je geld verdient, ga je je aanbod niet aanpassen als er geen vraag naar is. Ik hoorde bijvoorbeeld over een proefproject om in België gele erwten te telen. De teelt zelf lukte, maar na twee jaar bleek dat er geen afzetmarkt voor was. De erwten moesten onder de prijs als veevoeder worden verkocht. Zo gaat een boer natuurlijk failliet. Dat werkt dus niet.
Een andere drempel is Europese regelgeving. Producenten kunnen andere pesticiden ontwikkelen die mogelijk minder gevaarlijk zijn voor de volksgezondheid. Maar het duurt acht tot tien jaar voordat een nieuw product de hele Europese erkenningsprocedure heeft doorlopen en op de markt kan komen. Dat is natuurlijk veel te lang.
Hoe zit het aan de vraagzijde, de consument dus?
Er is altijd weerstand als je bijvoorbeeld in een bedrijfsrestaurant steak met frieten of witte spaghetti van het menu schrapt. Het gevoel is dan: ze pakken ons iets af. Dat is onze comfortfood, die hebben we nodig. Er moet dus een maatschappelijke en culturele verandering komen, zodat iedereen gezonder gaat eten. Maar dat eten moet ook lekker zijn. Je moet dus nieuwe, lekkere producten ontwikkelen en die bij voorkeur op school aanbieden.
Ik ben een groot voorstander van wat ze in Chili, Japan en Finland doen: alle kinderen krijgen er een gezond ontbijt en middagmaal op school. Kinderen nemen dat mee naar huis. Er zijn al projecten waarin dat duidelijk een hefboom voor maatschappelijke verandering is geweest. Hetzelfde zou je moeten doen in ziekenhuizen, sportkantines en ondernemingen. Zorg voor een beter alternatief: plantaardig, eiwitrijk en lekkerder. En liefst ook goedkoper.
Tegelijk speelt de voedingsindustrie wel al in op gezondheidshypes, denk maar aan de populariteit van producten met extra eiwitten.
Extra eiwitten eten is helemaal niet nodig. Bij oudere mensen kan dat nodig zijn. Maar mensen zien bodybuilders die massaal eiwitten eten en denken: als wij dat ook doen, krijgen we ook spieren.
Als je dan kijkt naar gewone yoghurtjes die zogezegd meer eiwitten bevatten, gaat het bijvoorbeeld om 10 gram in plaats van 9 gram, terwijl je er drie keer zoveel voor betaalt. Dat is gewoon marketing. Dat heeft niets met gezondheidsclaims te maken.
Mentaal welzijn stond al in het voorjaar op het programma, maar jullie willen het nog eens op de agenda zetten?
Als alles rond raakt, willen we er in december 2027 een congres over organiseren. Er is nood aan. We zijn slaven van een consumptiemaatschappij geworden. Er is geen buffer meer, fysiek noch mentaal, omdat we voortdurend moeten presteren en consumeren. Elk vrij moment zitten we op sociale media, waar we bestookt worden met reclame die ons aanzet om te kopen en reizen te plannen. Je merkt dat ook bij kinderen die vijf hobby’s moeten hebben. Ze moeten overal in uitblinken en hun ouders moeten hen overal naartoe brengen.
We hebben meer behoefte aan rust, natuur en verbinding. Meer tijd om contact te maken met anderen, maar ook met onszelf. Veel mensen zijn zichzelf kwijt. Bij Fabric of Society vertrekken we vanuit het idee dat je eerst verbinding moet maken met jezelf, vervolgens met de mensen rondom je en dan met het geheel.
Welke positie wil Fabric of Society in gesprekken over deze thema’s innemen?
Wij zijn niet gebonden aan een politieke partij, een zuil of iets anders. Een van de grootste problemen in België is net dat iedereen wel ergens aan vasthangt en daardoor niet vrij kan spreken of bewegen. Wij kunnen zeggen wat we willen; niemand houdt ons tegen.
Omdat wij apolitiek en neutraal zijn, is iedereen welkom om zijn stem te laten horen, iets te vertellen of op een andere manier bij te dragen. Zie ons als een soort café. Als je komt, dan kom je. Als je een keer niet komt, is dat ook goed. En als je een jaar wegblijft en daarna terugkomt, ben je nog altijd welkom.
We zijn geen structuur waarin alles wordt opgelegd. We willen juist meer organisch werken. Als je lokaal een gemeenschap samenbrengt, kan daar van alles uit groeien, van onderuit. Dat is iets anders dan vooraf een structuur vastleggen waarbinnen iedereen moet werken. Dat is juist de grote systeemfout die we nu hebben.