Huis van Werkvermogen verdient een renovatie

De WAI biedt organisaties de mogelijkheid om het werkvermogen werknemers binnen een functie, afdeling of organisatie in kaart te brengen. Interventies en effecten op de werkvloer kunnen (op)gevolgd worden in de tijd door zowel de arbeidsartsen, als de werkgevers en werknemers.

Tijdens mijn masteropleiding Arbeidsgeneeskunde maakte ik in de periode 2000-2001 met drie medestudentes een groepswerk over de ouder wordende werknemer. Daartoe gebruikten we een Fins instrument, de ‘Work Ability Index’ (WAI), ontwikkeld in de jaren tachtig door professor Juhani Ilmarinen. We deden het onderzoek binnen een universitaire ziekenhuissetting.

Tot op heden is dit een van de weinige, grote studies in Vlaanderen met de Vlaamse versie van de WAI, de ‘VragenlijstArbeidsBelastbaarheid’ (VAB), afgenomen bij 662 ziekenhuismedewerkers. Het is nochtans een veel gebruikt en internationaal gevalideerd meetinstrument, uitermate geschikt voor follow-up. Alle studies tonen aan dat de werknemers met een slechte score binnen enkele jaren uitvallen: het is dus een wake-up call.

De WAI vindt onderdak in het ‘Huis van Werkvermogen’, een metafoor voor het samengaan van persoonlijke, organisatorische en sociale factoren die gezamenlijk het werkvermogen beïnvloeden.

Op het gelijkvloers bevindt zich de basis, namelijk de geestelijke en lichamelijke gezondheid. De eerste verdieping huisvest competenties en vaardigheden (leven lang leren).

De tweede verdieping bevat de sociale en morele normen en waarden (arbeidsethos, motivatie, betrokkenheid).

De derde verdieping staat voor het werk zelf (inhoud werk, arbeidsomstandigheden). Het behouden en verbeteren van het werkvermogen vraagt om een integrale benadering door de combinatie van de vier verdiepingen.

Gezondheidssector is bedrijfstak at risk

In België taande de aandacht voor de oudere werknemer. Samen met het stopzetten van het Ervaringsfonds, eind 2015, verdween ook de interesse in de VAB.

In Nederland werd dit instrument meer omarmd en blijvend gebruikt zodat vergelijkingen mogelijk zijn. In juli 2026 verscheen het rapport ‘Work Ability Index 2025 - Stand van zaken werkvermogen in Nederland’ (Panteia/OVAL Projectnummer 1150).

Bij de Nederlandse studie was de gemiddelde WAI-score bij 38.811 deelnemers 39,9 punten (goed werkvermogen = 37-43 punten). Vrouwen hadden een lagere WAI, 39,3 punten tegenover 40,5. Er is een dalende trend vast te stellen, was nog 41,9 punten in 2021. Bijna 50% rapporteerde geen enkele ziektedag in 2025. Ziekteverzuim is in 1 op 4 gevallen psychisch van aard. 91% verwacht over twee jaar nog in staat te zijn het huidige werk te doen.

De gezondheidssector is een bedrijfstak at risk: sinds 2021 daalde het werkvermogen het sterkst van alle sectoren. Dat bekent een grotere kans dat werknemers de intentie hebben om de organisatie te verlaten. Naast het aantrekken van nieuw personeel, is het behoud van de huidige gezondheidswerkers cruciaal.

De Work Ability Index is een uitermate interessant instrument om een dwarsdoorsnede van een beroepspopulatie te maken, alsook om aan follow-up te doen.