Besparen op preventie is niet hetzelfde als besparen op zorg
Wie uitsluitend naar de uitgaven van vandaag kijkt, kan perfect een begroting verbeteren én tegelijk de gezondheidszorg minder duurzaam maken
Dominique Vandijck is hoogleraar Gezondheidseconomie (UGent) en co-CEO van Stop Darmkanker
Vlaanderen moet besparen. Dat is een realiteit. Ook gezondheidszorg en welzijn ontsnappen daar niet aan. De Vlaamse regering kondigde haar grootste besparingsoperatie uit de geschiedenis aan die oploopt tot bijna 2 miljard euro in 2027 en 3 miljard euro in 2029. Tegelijk benadrukt ze dat ze wil blijven investeren in zorg en welzijn.
In zo’n context is het logisch dat elke uitgave kritisch wordt bekeken. Dus ook preventie.
Ik ben niet pro het blind beschermen van elk preventiebudget, integendeel. Vanuit gezondheidseconomisch perspectief moet ook preventie voortdurend worden (her)beoordeeld op effectiviteit, doelmatigheid, gezondheidswinst en maatschappelijke waarde. Niet elke preventie-interventie is automatisch een goede investering. Maar dat argument werkt in twee richtingen.
Als een bewezen of veelbelovende interventie wordt geschrapt omdat ze vandaag geld kost, moet ook worden nagegaan wat het kost om ze niet langer aan te bieden. Dat lijkt evident. Toch gebeurt het opvallend weinig.
De discussie over preventie vertrekt nog te vaak van de vraag: “Hoeveel kost dit?”, terwijl de relevante vraag is: “Hoeveel gezondheidswinst krijgen we voor deze euro en hoeveel gezondheidsverlies voorkomen we door vandaag te investeren?”
De vraag is niet of preventie geld kost. De vraag is of ze meer waarde creëert dan ze kost.
Neem ‘Bewegen Op Verwijzing’. Dat programma bereikt mensen met een verhoogd gezondheidsrisico via professionele begeleiding. Vlaamse evaluaties laten zien dat deelnemers effectief meer gaan bewegen, in een parlementaire evaluatie wordt zelfs een verdubbeling van het beweeggedrag vermeld. Bovendien komt een belangrijk aandeel van de begeleidingen terecht bij mensen met verhoogde tegemoetkoming.
Eind 2025 werd nog €916.500 extra uitgetrokken om het programma tot eind 2026 te continueren, met de bedoeling vanaf 2027 een duurzaam kader voor leefstijl op verwijzing te voorzien. Vandaag ligt die geplande opvolging volgens recente informatie uit het werkveld opnieuw onder vuur.
Ik vraag me af, “Wat is precies de gezondheidseconomische reden daarvoor?”
Misschien blijkt na evaluatie dat de aanpak efficiënter kan. Prima. Misschien moet een individueel model worden vervangen door een groepsaanpak. Prima. Misschien kan dezelfde gezondheidswinst met minder middelen worden gerealiseerd. Nog beter.
Maar dat is hervormen. Dat is iets anders dan besparen omdat een preventieve uitgave vandaag zichtbaar is in de begroting.
Preventie heeft bovendien niet noodzakelijk een lange terugverdientijd. Sommige opbrengsten manifesteren zich inderdaad pas jaren later, maar andere al veel sneller. Een val die vandaag wordt voorkomen, kan vandaag al een spoedopname, heupfractuur, operatie en revalidatie vermijden. Rookstop levert snel gezondheidswinst op. Vaccinatie kan onmiddellijk infecties en zorggebruik voorkomen.
De vraag is dus niet of preventie geld kost. Natuurlijk doet ze dat! De vraag is of ze meer waarde creëert dan ze kost. Daarin schuilt precies waar gezondheidseconomie haar plaats heeft.
Daarom pleit ik al geruime tijd voor een andere begrotingslogica. Niet: wat kunnen we vandaag schrappen? Wel: waar kunnen we vandaag schrappen, zonder dat we morgen meer gezondheid en meer middelen verliezen? Voor mij is dat een wezenlijk verschil.
Wie uitsluitend naar de uitgaven van vandaag kijkt, kan perfect een begroting verbeteren én tegelijk de gezondheidszorg minder duurzaam maken. Dat is waar ik me écht zorgen om maak.
De echte transitie houdt volgens mij in dat we niet langer alleen begroten vanuit ziekte en zorgconsumptie, maar ook vanuit gezondheid, gezondheidswinst en vermeden zorg. Ik ben niet pro meer preventie om de preventie. Ik ben pro meer gezondheid voor elke geïnvesteerde euro.
Dit is geen pleidooi voor meer uitgaven. Het is een pleidooi voor betere, doordachte en onderbouwde keuzes.