Zijn zorgsystemen klaar voor een wereld vol risico's?
Een doorgedreven efficiëntielogica heeft ons zorgsysteem kwetsbaar gemaakt voor onverwachte crisissituaties. Het lokale niveau is daarbij de zwakste schakel.
Tijdens verschillende sessies op het UEMS-congres kwamen maatschappelijke uitdagingen aan bod die direct of indirect een impact hebben op de gezondheidszorg: van vergrijzing en een krimpende beroepsbevolking over cybersecurity en desinformatie tot klimaatverandering.
Voor Steven Vermeeren, noodplanningscoördinator voor Mechelen en Willebroek, bevindt de gezondheidszorg zich in een veranderd risicolandschap. “Waar risico’s vroeger eerder afgebakend en voorspelbaar waren, zijn ze vandaag complex, verweven en vaak grensoverschrijdend.”
De zwakste schakel
Op internationaal en nationaal vlak is de laatste jaren hard gewerkt aan plannen voor crisisparaatheid. Vermeeren waarschuwt dat het lokale niveau de zwakste schakel is. “We hebben nationale en regionale kaders, maar die zijn volledig afhankelijk van lokale operationele capaciteit. De vertaling van crisisvoorbereiding naar dat lokale niveau is nog te weinig uitgewerkt.”
Een tweede valkuil is dat plannen voor crisisparaatheid te veel focussen op capaciteit (capacity) en te weinig op vermogen (capability). Capaciteit verwijst naar de hoeveelheid druk die een systeem aankan. Vermogen daarentegen bepaalt of een systeem operationeel blijft wanneer die verhoogde druk de normale werking verstoort. Om dat vermogen te versterken is psychologische ondersteuning van zorgpersoneel erg belangrijk.
Ecosysteem
De gezondheidszorg is afhankelijk van een reeks onderling verbonden lagen: infrastructuur, energie, water, ICT-systemen, data, toeleveringsketens en personeel. Het wegvallen van één component kan het hele systeem destabiliseren. De weerbaarheid van de zorg hangt bovendien ook af van het bredere ecosysteem van informele netwerken, welzijnsactoren en lokale gemeenschappen.
De sleutel tot meer robuustheid ligt volgens Vermeeren in redundantie. Maar daar wringt het schoentje. “De efficiëntielogica die zorginstellingen de voorbije jaren hebben gevolgd, maakt hen kwetsbaar. Lean management heeft zorgsystemen geoptimaliseerd voor efficiëntie, niet voor continuïteit en robuustheid.”