79ste World Health Assembly
Grensoverschrijdende dreiging vraagt soortgelijk antwoord
De WHO stelde afgelopen weekend dat de ebola-epidemie in de Democratische Republiek Congo en Uganda een internationale medische noodsituatie is. In zijn toespraak tot de lidstaten tijdens de World Health Assembly plaatste WHO-directeur-generaal Tedros Ghebreyesus de uitbraak naast de hantaviruscluster op het cruiseschip MV Hondius als illustratie van zijn centrale boodschap: grensoverschrijdende gezondheidsdreigingen vragen een grensoverschrijdend antwoord.
De 79ste Wereldgezondheidsvergadering opende deze week met op de achtergrond twee acute infectieuze dreigingen. Zondag riep de WHO-directeur-generaal een internationale medische noodsituatie uit voor de ebola-epidemie in de Democratische Republiek Congo en Uganda. Opmerkelijk: het is de eerste keer dat een WHO-directeur-generaal zo’n beslissing nam nog vóór het bijeenroepen van een Emergency Committee.
Volgens de WHO gebeurde dat niet lichtzinnig, maar op basis van de regels van de WHO en na overleg met de ministers van Volksgezondheid van beide landen. De bezorgdheid is groot door de schaal en de snelheid van de uitbraak. In de DRC zijn voorlopig dertig bevestigde gevallen gemeld in de noordoostelijke provincie Ituri. Uganda rapporteerde twee bevestigde gevallen in Kampala, waaronder één overlijden, bij personen die uit de DRC waren gereisd. Ook bij een Amerikaanse staatsburger werd de infectie vastgesteld; die patiënt werd overgebracht naar Duitsland. Naast de bevestigde gevallen zijn er meer dan 500 vermoedelijke gevallen en 130 vermoedelijke overlijdens. Die aantallen kunnen nog veranderen nu de surveillance, contactopsporing en laboratoriumdiagnostiek worden opgeschaald.
Risicofactoren
Specialisten wijzen op enkele relevante risicofactoren die aangeven waar het gevaar dreigt. Er zijn gevallen gemeld in stedelijke gebieden, onder meer in Kampala en Goma. Er zijn overlijdens bij zorgverleners, wat wijst op transmissie in zorgomgevingen. Daarnaast is er veel bevolkingsmobiliteit in de regio. Ituri is onveilig, met toegenomen geweld sinds eind 2025 en meer dan 100.000 nieuw ontheemden. De regio is bovendien een mijnbouwgebied, wat het risico op verdere verspreiding vergroot.
De epidemie wordt veroorzaakt door het Bundibugyo-virus, een ebolavirus waarvoor momenteel geen vaccins of specifieke therapeutica beschikbaar zijn. Daardoor verschuift de nadruk naar klassieke uitbraakcontrole: snelle detectie, isolatie, contactopsporing, veilige zorgverlening, infectiepreventie en risicocommunicatie met de gemeenschap. De WHO heeft teams, materiaal en fondsen ingezet en maakt bijkomend 3,4 miljoen dollar vrij uit het Contingency Fund for Emergencies.
Ook de hantavirusuitbraak op het cruiseschip MV Hondius kreeg ruim aandacht in de toespraak van de WHO-topman. De passagiers zijn gerepatrieerd en worden opgevolgd tot het einde van de quarantaineperiode op 21 juni. De bemanning ging in Rotterdam van boord en blijft in quarantaine tot 29 juni. Tot nu toe zijn elf gevallen gemeld, waaronder drie overlijdens. Sinds 2 mei, de dag waarop de WHO voor het eerst werd geïnformeerd, zijn geen nieuwe overlijdens gerapporteerd. De WHO schat het wereldwijde risico voorlopig als laag in en ziet geen aanwijzingen voor het begin van een grotere uitbraak, maar vraagt betrokken landen de monitoring zorgvuldig voort te zetten.
Internationale samenwerking
De twee uitbraken vormden voor Ghebreyesus de opstap om te pleiten voor een bredere internationale samenwerking. De WHO-directeur-generaal benadrukte dat ebola en hantavirus aantonen waarom internationale samenwerking en de WHO nodig blijven. Een duidelijke verwijzing naar de Verenigde Staten die zich onder impuls van president Donald Trump uit de organisatie hebben teruggetrokken. “We zitten allemaal in dezelfde boot”, luidde de centrale metafoor.
In zijn toespraak ging Ghebreyesus niet enkel in op de acute uitdagingen, maat benadrukte hij tevens dat de WHO ook op andere vlakken belangrijk werk verricht, bijvoorbeeld inzake gezondheidsbevordering, zorgsystemen en gezondheidsdreigingen. Een succes waar hij mee uitpakte, is de wereldwijde daling van het tabaksgebruik met een derde sinds het WHO-Kaderverdrag inzake tabaksontmoediging van kracht werd. Tegelijk waarschuwt hij voor nieuwe nicotineproducten, zoals e-sigaretten en nicotinezakjes.
Personeelstekort
Voor de zorgsector blijft het personeelstekort een van de grootste structurele uitdagingen. De WHO verwacht tegen 2030 een tekort van 11 miljoen gezondheidswerkers, vooral in Afrika en het oostelijke Middellandse Zeegebied. Meer dan de helft van dat tekort betreft verpleegkundigen. De WHO Academy in Lyon biedt inmiddels meer dan 400 gratis cursussen in 23 talen aan.
Ghebreyesus benadrukte tevens de kwetsbaarheid van gezondheidszorg in conflictgebieden. In 2025 verifieerde de organisatie 1.385 aanvallen op zorgverstrekkers of zorginfrastructuur in 19 landen en gebieden, met 1.984 doden en 1.187 gewonden onder zorgverleners en patiënten als gevolg. Gaza, Sudan en Oekraïne zijn voorbeelden van humanitaire crisissen waar medische hulpverlening onder zware druk staat.
De boodschap aan de lidstaten was duidelijk: nationale soevereiniteit en internationale samenwerking hoeven elkaar niet tegen te spreken. Integendeel, volgens de WHO versterken ze elkaar. In een jaar van uitbraken, tekorten, resistentie, klimaatdreiging en conflict blijft solidariteit de beste vorm van immuniteit.
