Vlaams besluit regelt oprichting van proeftuinen in de zorg

Vlaanderen maakt ‘proeftuinen’ in de zorg mogelijk: projecten die vernieuwend en afgebakend in tijd zijn, inspelen op maatschappelijke veranderingen met innoverende en geïntegreerde zorg- en ondersteuningsconcepten, en passen in het beleid van het beleidsdomein WVG.

Herman Nys, em. prof. medisch recht KU Leuven

Het Staatsblad van 5 maart maakt het besluit van de Vlaamse Regering van 30 januari 2026 over proeftuinen in het beleidsdomein Welzijn, Volksgezondheid en Gezin, bekend.

De bepalingen in dit besluit maken het mogelijk dat een apart kader binnen een afgebakende tijdsperiode wordt gecreëerd om proeftuinen op te zetten en op die manier innovatieve ideeën of praktijken uit te proberen in een regelluw kader. De proeftuinen kunnen een belangrijke motor vormen om nieuwe aspecten van kwaliteit van zorg te installeren, aldus de motivering voor dit besluit.

Voorwaarden voor het realiseren van een proeftuin

Artikel 1, 7° van het BVR definieert ‘proeftuin’ als een project dat vernieuwend is en afgebakend is in tijd, dat inspeelt op maatschappelijke veranderingen met innoverende en geïntegreerde zorg- en ondersteuningsconcepten en past in het beleid van het beleidsdomein WVG.

Artikel 2 bepaalt de voorwaarden opdat een voorziening een proeftuin kan realiseren:

• 1° de proeftuin voldoet aan de vereisten van de kwaliteitsvolle zorg, vermeld in artikel 2, 4°, en artikel 3 van het Vlaams kwaliteitsdecreet van 5 mei 2023;
• 2° de proeftuin brengt de kwaliteitsvolle werking en zorgverlening van de voorziening niet in het gedrang en
• 3° de voorziening leeft de erkennings- en vergunningsvoorwaarden na die op die voorziening van toepassing zijn, of leeft de subsidiëringsvoorwaarden na die van toepassing zijn op de subsidies die aan de voorziening zijn toegekend, met behoud van de toepassing van artikel 11, tweede en derde lid.
  Die bepalen dat de minister, op verzoek van een voorziening, voor de duurtijd van de proeftuin een afwijking voor die voorziening kan toestaan op de naleving van een erkennings-, vergunnings-, of subsidievoorwaarde die voor die voorziening bepaald is, als die voorwaarde belet dat die voorziening een proeftuin realiseert. Bij een gunstige evaluatie van de proeftuin kan de minister de duurtijd van de proeftuin en van een afwijking als vermeld in het tweede lid, eenmalig verlengen voor een bepaalde duur.

Procedure

De minister kan oproepen voor proeftuinen doen en legt per oproep de thema's vast waarvoor een aanvraag voor een proeftuin kan worden ingediend (artikel 3, lid 1). Een voorziening die een proeftuin wil realiseren, dient een aanvraag in bij het Departement Zorg. In de aanvraag beschrijft de voorziening de in artikel 3, lid 2 vermelde aspecten.

De administratie beoordeelt de ingediende aanvragen op basis van een ontvankelijkheidstoets (artikel 4, lid 1). De (in artikel 6 tot 10 en 13 nader omschreven) innovatiekamer onderzoekt een aanvraag binnen een termijn van zestig dagen na de dag waarop ze de ontvankelijke aanvraag heeft ontvangen op basis van de in artikel 5 vermelde elementen (artikel 5, lid 1).

De minister beslist op basis van het advies van de innovatiekamer over de aanvraag binnen een termijn van dertig dagen na de dag waarop de minister het advies heeft ontvangen (artikel 11, lid 1). De minister kan op advies van de innovatiekamer een proeftuin extra ondersteunen om deze te realiseren (artikel 12, lid 1).

Beëindiging van een proeftuin

Een voorziening kan beslissen om een proeftuin vroegtijdig stop te zetten. In dat geval brengt ze de minister daarvan onmiddellijk op de hoogte.

De minister neemt kennis van de datum van de stopzetting van de proeftuin en kan maatregelen opleggen om de continuïteit van de zorg voor de zorggebruikers te garanderen (artikel 14). De minister kan de proeftuin vroegtijdig stopzetten na advies van de innovatiekamer in (artikel 15).

Als de kwaliteit van de zorg ernstig in het gedrang komt of bij onmiddellijk, reëel en ernstig gevaar voor de gezondheid en de veiligheid van de zorggebruikers kunnen beschermende maatregelen worden opgelegd aan de voorziening om de veiligheid en gezondheid van de zorggebruikers te garanderen of kan de proeftuin onmiddellijk beëindigd worden (artikel 16).

Het besluit van 30 januari 2026 heeft uitwerking met ingang van 1 januari 2026 (artikel 17).