AI in het ziekenhuis: begin bij het probleem, niet bij de technologie
Ziekenhuizen moeten zich afvragen wat ze willen bereiken vooraleer ze AI inzetten. Dat was de boodschap tijdens een symposium over AI in de geneeskunde georganiseerd door de Koninklijke Academie voor Geneeskunde.
Geraint Lewis, directeur Healthcare bij Microsoft en van 2013 tot 2022 Chief Data Officer bij de NHS England, had het in zijn keynote over toepassingen van AI voor betere, efficiëntere en toegankelijkere zorg.
Lewis onderscheidt verschillende generaties AI: toepassingen van vóór de opkomst van generatieve AI; generatieve systemen (zoals ChatGPT en Claude); en AI-agents die zelfstandig afgebakende taken uitvoeren. Aan de horizon staat 'always-on agentic AI', waarbij een agent continu op de achtergrond actief is en wanneer nodig actie onderneemt.
Generatieve AI en agents gaan vandaag met alle media-aandacht lopen, maar Lewis waarschuwt ervoor om alleen naar de nieuwste generaties te kijken. “De oudere generaties AI worden zelf nog steeds beter.”
AI als hulp bij diagnose
Bij de eerste groep hoort AI als ondersteuning bij beeldanalyse. Daarbij kan een AI-systeem een radioloog wijzen op een afwijking die gecontroleerd moet worden, of aangeven dat op een beeld niets afwijkends is gevonden zodat de radioloog naar het volgende beeld kan gaan. Een andere goed ingeburgerde toepassing is oculomics, waarbij de AI getraind werd op miljoenen foto’s van retina’s en aan de hand daarvan verschillende ziektebeelden kan herkennen, van hypertensie en diabetes tot neurologische aandoeningen en kankers.
Stembiomarkers doen iets vergelijkbaars, maar aan de hand van patronen in de spraak. “Het systeem let niet op de betekenis van de woorden die de patiënt gebruikt, maar op bepaalde zeer subtiele signalen, en kan zo tekenen van dementie, angst of depressie oppikken", legt Lewis uit.
Nog een toepassing van niet-generatieve AI is fotoplethysmografie. “Een bedrijf genaamd LifeLight beweert dat je – door een video-selfie van veertig seconden te maken – je bloeddruk kunt laten bepalen. Toen ik dat voor het eerst hoorde, dacht ik: dat klinkt te mooi om waar te zijn. Ik bleek het volledig mis te hebben: de tool heeft inmiddels een CE-markering klasse 2A, wat betekent dat hij in de gezondheidszorg overwogen kan worden als alternatief voor een traditionele bloeddrukmeter.” Lewis ziet hiervoor diverse toepassingen: van gebruik in triagezones en door ambulancepersoneel, tot de monitoring van hypertensie op afstand en bevolkingsgerichte gezondheidszorg.
Door zijn verleden in de publieke gezondheidszorg spreken de mogelijkheden van deze diagnostische technologieën hem aan, maar hij dringt aan op voorzichtigheid: “Het is heel belangrijk dat we rekening houden met de risico’s van foutpositieve en foutnegatieve resultaten voordat we zulke toepassingen uitrollen.”
'Vergeet de eerdere generaties AI niet, want die worden nog steeds beter.'
Vertalen en noteren
Generatieve AI, kortweg GenAI, ziet Lewis onder meer als hulpmiddel voor patiëntencommunicatie. GenAI kan bijvoorbeeld teksten vertalen naar de taal van de patiënt (de patiënten van de NHS spreken meer dan tweehonderd talen, zei Lewis) of medische informatie in eenvoudiger bewoordingen omzetten. Dat is volgens hem relevant omdat veel patiënten de berichten van hun zorgteam niet goed begrijpen. Lewis noemt ook het gebruik bij een eerste telefonische triage in de geestelijke gezondheidszorg (en dus niet als deel van de therapie).
De toepassing die volgens Lewis momenteel het snelst ingang vindt in Europese zorgsystemen, is ambient voice scribe. Dit AI-systeem luistert mee tijdens een consult en maakt een verslag van de medisch relevante inhoud. “Patiënten vinden dit prettig omdat ze oogcontact met hun arts kunnen houden.”
Volgens Lewis kan de technologie tijd besparen en de kwaliteit van de verslaglegging verbeteren, ook al moet elk verslag gecontroleerd worden omdat GenAI fouten kan maken. Die gewonnen tijd kan worden gebruikt om meer patiënten te zien of om de werkdruk van artsen te verminderen. Boven op het consultverslag kunnen systemen ook een brief aan de patiënt of de verwijzende huisarts voorbereiden.
De agent en HR
De volgende stap zijn AI-agents die voor specifieke taken worden ingezet. Lewis gaf het voorbeeld van een agent in een ziekenhuis in Blackpool die vragen van medewerkers over personeelszaken beantwoordt. Een strikte afbakening van het werkterrein is daarbij essentieel: “Die agent baseert zijn antwoorden uitsluitend op het HR-beleid van dat individuele ziekenhuis. Hij gaat dus niet het web op om antwoorden te zoeken op andere vragen of verzoeken.”
Andere agents kunnen patiënten telefonisch helpen een afspraak te maken of te wijzigen of binnengekomen klachten naar de juiste medewerker leiden. Bij die laatste toepassing wordt de oorspronkelijke brief van de patiënt meegestuurd, zodat de medewerker de klacht zelf kan nalezen en beoordelen.
'Artificiële intelligentie mag nooit een doel op zich zijn.'
Complexere processen kunnen samenwerking tussen meerdere agents vergen. Lewis beschrijft een systeem waarin één coördinerende agent deeltaken verdeelt, bijvoorbeeld bij de onboarding van een nieuwe medewerker: persoonsgegevens registreren, badge aanmaken, accounts en log-ins voor de verschillende IT-systemen aanmaken, een programma voor de eerste werkdag opstellen,…
Ook noemt hij een toepassing voor het multidisciplinair oncologisch overleg (MOC) in Oxford University Hospital. Daar kunnen agents onder meer pathologische gegevens en beeldvorming verzamelen, of nagaan of een patiënt mogelijk in aanmerking komt voor een klinische studie.
Zijn advies aan ziekenhuizen vat Lewis samen in drie bedenkingen. Ten eerste: "Vraag je af: wat probeer je eigenlijk te bereiken?” Ten tweede: artificiële intelligentie mag nooit een doel op zich zijn, maar moet worden ingezet als middel om specifieke doelstellingen zoals een betere kwaliteit en hogere efficiëntie van zorg te helpen bereiken. En ten derde: zorg voor een solide basis, zoals voor elk IT-project: aandacht voor gegevensbeheer en vertrouwelijkheid; controle over de technologie om afhankelijkheid van derde partijen te beperken; een conformiteit met de regelgeving voor medische hulpmiddelen.