Verhoogde tegemoetkoming: niet de zelfstandigen zijn het probleem

Jürgen Constandt, voorzitter Vlaams & Neutraal Ziekenfonds

De afgelopen weken kwam de verhoogde tegemoetkoming in de ziekteverzekering prominent op de agenda. Politici vielen over elkaar met uitspraken die de verantwoordelijkheid hiervoor vooral bij de ziekenfondsen leggen, maar volgens anderen zijn het de zelfstandigen die op dat vlak boter op het hoofd hebben. Het debat verdient echter wel wat nuancering.

Noch de zelfstandigen, noch de ziekenfondsen zijn verantwoordelijk voor de massale toevloed van mensen in de verhoogde tegemoetkoming. Het probleem is opnieuw communautair. Vooral Wallonië en Brussel spannen de kroon en daar lijkt geen haan naar te kraaien.

Aderlating

Eind 2025 kreeg 21,7% van alle Belgen het statuut verhoogde tegemoetkoming toegekend. Dat blijkt uit de laatste cijfers van het RIZIV voor alle verzekeringsinstellingen. Het meest opmerkelijke is dat vooral Wallonië en nog meer Brussel oververtegenwoordigd zijn in deze statistieken. De groep Vlamingen die gebruik kan maken van de verhoogde tegemoetkoming of voorkeurregeling is zo’n 17,62% groot. In Wallonië loopt dat op tot meer dan een kwart van de bevolking (25,05%) en in Brussel tot 35,59%. Het aanpakken van de verhoogde tegemoetkoming zou dus wel eens een nieuwe aderlating kunnen zijn voor de Franstalige landgenoten die ook al op vlak van werkzaamheidsgraad een inhaalbeweging moeten maken.

Spijtig genoeg is de voorkeurregeling niet het enige communautair geladen onderwerp in dit verband. Ook het aantal invaliditeitsdagen schommelt sterk tussen de regio’s. In Vlaanderen is een gerechtigde gemiddeld 26,69 dagen niet in staat te werken. In Wallonië ligt dat – volgens cijfers van de Landsbond van de Neutrale Ziekenfondsen – op 32,80 dagen en in Brussel op 29,32. Een echte reden voor dit verschil is objectief niet vast te stellen. Ook daar kan je je vragen bij stellen.

“Ruim 21% van de Belgen valt onder het systeem verhoogde tegemoetkoming en het merendeel ervan woont in Franstalig België.”

Net zoals bij het gegeven waarom Vlamingen meer bijdragen aan de sociale zekerheid dan Franstaligen. Een Vlaamse titularis, zowel werknemer als werkgever, betaalt jaarlijks gemiddeld 11.186 euro aan sociale zekerheidsbijdragen. Voor een Franstalige ligt dit gemiddelde 1.866 euro lager. Op zich kan je je de bedenking maken dat de werkzaamheidsgraad in Franstalig België minder hoog ligt dan in Vlaanderen. Maar de grootste bedenking is wel deze: waarom draagt een Vlaming meer bij aan een systeem waar hij of zij minder aan onttrekt?

Sommigen spreken in dat verband over solidariteit. En ook daar valt iets voor te zeggen. Alleen zorgt deze vorm van solidariteit ervoor dat het Vlaanderen vaak aan voldoende middelen ontbreekt om zelf solidair te zijn binnen de eigen Vlaamse gemeenschap of toekomstige reserves aan te leggen. Een euro kan je immers maar één keer uitgeven. Een inzicht van responsabilisering en besef van urgentie aan de andere kant van de taalgrens blijft helaas manifest afwezig.

Amper verbetering

Jaar na jaar blijkt uit de cijfers dat er amper verbetering is, dat de werkzaamheidsgraad nauwelijks in de juiste richting evolueert, dat de kosten van de ziekte- en invaliditeitsverzekering blijven stijgen in Wallonië en Brussel en dat er zelfs massaal naar de rechtbank getrokken wordt om broodnodige hervormingen terug te schroeven.

In De Tijd van afgelopen weekend merkt ondernemer Marc Coucke terecht op dat België een bedrijf in moeilijkheden is. ‘Met compromissen en blokkeringen kan je geen bedrijf runnen’. Hij heeft gelijk: België is in feite onbetaalbaar geworden.

De oplossing is echter redelijk eenvoudig. Hevel op zijn minst de ziekte- en invaliditeitsverzekering over naar de deelstaten, net zoals gezondheidspreventie nu al een gemeenschapsbevoegdheid is. Laat hen het zelf organiseren op maat van hun onderdanen. Op die manier kunnen ze de juiste klemtonen leggen en kan men er echt voor zorgen dat wie een verhoogde tegemoetkoming nodig heeft, er ook één krijgt.