Zorg(en) voor arbeidsmigranten
Bij arbeidsmigranten komen meer ernstige en dodelijke arbeidsongevallen voor, evenals meer beroepsgebonden ziektes en beroepsziektes. Dat blijkt uit een nieuw rapport.
Dokter Wim Van Hooste, preventieadviseur-arbeidsarts
In januari 2026 zag het 'Rapport Werkgroep Arbeidsmigranten Veilig en Gezond' (WAVG) het daglicht in Nederland. Het document is het resultaat van de samenwerking tussen drie verenigingen, namelijk NVAB (bedrijfsartsen), NVVG (verzekeringsartsen) en KAMG (artsen maatschappij + gezondheid).
De term ‘arbeidsmigranten’ verwijst naar een zeer diverse groep, variërend van hoogopgeleide expats tot seizoensarbeiders. Hun gezondheidsstatus en toegang tot zorg verschillen.
Arbeidsmigranten zijn meestal werkzaam in laaggeschoolde en laagbetaalde functies binnen sectoren als logistiek, bouw, voedselindustrie, vleesverwerking, landbouw, tuinbouw en transport. Vaak doen ze in deze sectoren de zogenaamde ‘3D-jobs’ of ‘DDD-work’, wat staat voor Dirty, Dangerous en Demeaning/Degrading/Demanding/Difficult work (Lenko et al., JIMI, 2025). Recent werd er nog een vierde D toegevoegd, namelijk de D van Discriminatory.
Wat kunnen we leren van het rapport van onze noorderburen? De kwetsbaarheid van de arbeidsmigranten is een opeenstapeling van factoren rond werk, wonen (vaak vuil en klein) en bestaans(on)zekerheid. Gezondheidswerkers zien veel gezondheidsrisico’s veroorzaakt door zwaar en/of repetitief werk (musculoskeletale pathologie). Ze worden blootgesteld aan fysische risico’s (hitte, koude, trillingen, lawaai) en chemische risico’s (o.a. pesticides).
Arbeidsmigranten maken ook relatief veel ernstige en dodelijke arbeidsongevallen mee (het aantal fatale gevallen is bijna 2 maal zo hoog volgens de review van Lau et al. in Public Health (2024)). Er is sprake van uitstel van zorg en vertraagde diagnostiek, onder andere bij infectieziekten zoals tuberculose en tijdens de COVID-19 pandemie (o.a. slachthuizen).
Taal is een structurele drempel, dus zijn tolken cruciaal om miscommunicatie en gemiste signalen te voorkomen. Daarenboven zit er achter veel knelpunten een spanningsveld tussen economie en volksgezondheid.
Wat leert de recente literatuur ons? Er zijn disproportioneel meer ernstige en dodelijke arbeidsongevallen, meer beroepsgebonden ziekten, meer beroepsziekten en de arbeidsmigranten vinden van zichzelf dat ze een slechte gezondheid hebben (Hargreaves et al., Lancet Glob Health, 2019).
Respiratoire klachten (o.a. astma) en huidklachten komen vaker voor bij schoonmaakwerkzaamheden (Hagose et al., Int J Public Health, 2023). Blootstelling aan pesticiden is zeker niet te verwaarlozen (Porru & Baldo, Int J Environ Res Public Health, 2022). Cardiovasculaire en metabole ziekten worden meer gerapporteerd (Mucci et al., Sustainability, 2022).
Psychosociale problematiek (stress om geld naar huis te sturen, eenzaamheid, scheiding van familie) en mentale stoornissen, zoals depressie, angsten, slaapproblemen, insomnia, chronische vermoeidheid, mogen niet over het hoofd gezien worden (Díaz Bretones et al., Int J Environ Res Public Health, 2020; Koseoglu Ornek et al., Scand J Work Environ Health, 2022; Liu et al., PLoS ONE, 2020).
Ongezonde levensstijl (roken, alcohol, drugs, voeding) wordt frequenter beschreven (Mucci et al., 2019; Aktas et al., Int Arch Occup Environ Health, 2022).
Met pesten en discriminatie mag er niet lichtzinnig omgesprongen worden (Sterud et al., BMC Pub Health, 2018).
De problematiek van de arbeidsmigranten moet op maatschappelijk niveau en niet louter op individueel niveau bekeken worden (Lenko et al., 2024). Het recht op een veilige en gezonde werkplek geldt voor alle werknemers, arbeidsmigranten incluis. Het werk van arbeidsmigranten, dat vaak onder gevaarlijke, vuile en onveilige omstandigheden plaatsvindt, evenals hun levenskwaliteit en welzijn, verdienen voldoende aandacht.
