Naar informatieplicht voor meldpunten in de zorg?

Zorginstellingen en de ambulante praktijken moeten actief en transparant communiceren over interne en externe meldpunten. Dat zei minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke als antwoord op een vraag van  Frieda Gijbels (N-VA).

Herman Nys, em. prof. medisch recht KU Leuven

Tijdens de vergadering van de Commissie voor Gezondheid en Gelijke Kansen van de Kamer voor Volksvertegenwoordigers op 20 januari stelde Frieda Gijbels (N-VA) aan minister Vandenbroucke een mondelinge vraag over ‘Meldpunten in de zorg’.

De aanleiding voor haar vraag was het dossier van de gynaecoloog die een tijd geleden omwille van grensoverschrijdend gedrag werd aangeklaagd, en meer bepaald de vaststelling dat meerdere slachtoffers hebben aangegeven dat ze onvoldoende wisten op welke manier ze grensoverschrijdend gedrag konden melden.

Belangrijke rol voor zorgverstrekkers zelf

Mevrouw Gijbels vroeg de minister welke rol hij ziet  voor de zorgverstrekkers zelf in het ondersteunen van patiënten die melding willen maken van de manier waarop ze in een zorgcontext zijn behandeld.

De minister antwoordde dat de zorgverstrekkers een belangrijke rol kunnen en moeten spelen bij het begeleiden van patiënten die een klacht of een melding willen indienen. Het gaat vooral over het proactief informeren van patiënten over hun rechten en de bestaande procedures, het doorverwijzen naar de juiste kanalen – dat kan een interne ombudsdienst of een extern meldpunt zijn – en het waarborgen van vertrouwelijkheid en neutraliteit bij het verstrekken van informatie.

Op die manier wordt het vertrouwen van patiënten versterkt en wordt ervoor gezorgd dat meldingen eerlijk en transparant behandeld worden.

Op dit moment bestaat er voor zorginstellingen en zorgverleners geen specifieke of uitdrukkelijke wettelijke verplichting om patiënten te informeren over de mogelijkheden om een klacht in te dienen.

Informeren van patiënten

Voorts benadrukte de minister dat het informeren van patiënten over hun rechten en de beschikbare meldpunten in de zorg fundamenteel is. De wet op de patiëntrechten waarborgt het klachtrecht en bepaalt dat de ombudspersoon de patiënt moet informeren over de mogelijke klachtenprocedures, vooral wanneer bemiddeling niet tot een bevredigend resultaat leidt.

Daarnaast bestaan er meldpunten, voornamelijk op het niveau van de deelstaten, hoewel ook het Instituut voor Gelijkheid van Vrouwen en Mannen een meldfunctie heeft op het federale niveau. Mensen wenden zich tot die meldpunten, maar in de samenleving is het gevoel ontstaan dat het daar dan stopt.

Er lopen verschillende initiatieven. Zo is er een initiatief gericht op het professionaliseren en in kaart brengen van het gehele klachtenlandschap. Een werkgroep op het niveau van de administraties, opgericht IMC Volksgezondheid, werkt aan een overzicht van de bestaande meldpunten en doet voorstellen om het klachtrecht te hervormen en te professionaliseren.

Dit moet leiden tot een meer samenhangende, transparante en efficiënte aanpak van klachten in de zorgsector. De betrokkenheid van de IMC is noodzakelijk omdat dit interfederaal moet worden aangepakt.

Ontwikkeling van een digitaal oriëntatieportaal

Daarnaast is er het actieplan Handhaving 2026 2030, dat onlangs in de commissie voor Sociale Zaken besproken werd. In dat plan is onder andere voorzien dat een digitaal oriëntatieportaal ontwikkeld wordt, waardoor burgers rechtstreeks naar het juiste meldpunt of de bevoegde instantie geleid worden.

Afhankelijk van de aard van de klacht of melding kan dit de ombudsdienst zijn, de Federale Toezichtscommissie, de Orde der Artsen of een andere bevoegde instantie. Het tot stand brengen van een dergelijk portaal zou een grote stap vooruit betekenen voor de toegankelijkheid en duidelijkheid voor de burgers.

Aanpassing van de Zorgkwaliteitswet

Volgens de minister begrijpt de publieke opinie niet dat de Federale Toezichtcommissie geen kennis heeft van de vele gemelde klachten. De Kwaliteitswet moet volgens de minister op dat vlak duidelijker worden. Voor zorginstellingen en zorgverleners bestaat er nu geen specifieke of uitdrukkelijke wettelijke verplichting om patiënten te informeren over de mogelijkheden om een klacht in te dienen.

Zelfs als dat niet uitdrukkelijk is vastgelegd in uitdrukkelijke wettelijke verplichtingen, meent de minister dat het een goede praktijk is dat de zorginstellingen en de ambulante praktijken actief en transparant communiceren over interne en externe meldpunten.