Klimaat en infectieziekten
Hitte en COVID-19 versterken sterfterisico
Extreme hitte verhoogt het sterfterisico, maar tijdens de COVID-19-pandemie bleek dat effect aanzienlijk sterker. Vlaams onderzoek, zopas verschenen in Nature, toont aan dat hitte en hoge viruscirculatie elkaar versterken. De bevindingen hebben belangrijke implicaties voor preventie en gezondheidsplanning.
Filip Ceulemans
De combinatie van extreme hitte en een lopende COVID-19-epidemie heeft in Vlaanderen geleid tot een duidelijk verhoogd sterfterisico. Dat blijkt uit een recente studie, gepubliceerd in Scientific Reports van Nature, waarin onderzoekers dagelijkse sterfte, temperatuur en COVID-19-incidentie analyseerden voor de zomers van 2018 tot 2021.
De onderzoekers gebruikten een time-stratified case-crossoverdesign en focusten op de warmste maanden (mei tot september). Ze vergeleken de relatie tussen hitte en mortaliteit vóór de pandemie (2018–2019) met die tijdens de pandemie (2020–2021), en onderzochten bovendien hoe de intensiteit van COVID-19-transmissie het effect van hitte modificeerde. Daarbij lag de nadruk op minimale dagtemperaturen, die nachtelijke hittestress beter weerspiegelen.
Cumulatief sterfterisico
De resultaten zijn opvallend. Voor de pandemie was de associatie tussen extreme hitte en sterfte relatief beperkt en statistisch niet significant. Tijdens de COVID-19-periode daarentegen nam het cumulatieve sterfterisico bij extreme hitte (99ste percentiel) met meer dan 50% toe. Hoe hoger het aantal COVID-19-gevallen, hoe sterker dat effect werd. Op dagen met lage viruscirculatie bleef het risico beperkt, maar bij matige circulatie verdubbelde het bijna. Tijdens pieken van COVID-19-besmettingen liep het relatieve risico zelfs op tot meer dan drie keer dat van dagen met gemiddelde temperaturen.
Volgens de auteurs wijst dit op een duidelijke interactie tussen omgevingsstress en infectieziekten. Mogelijke verklaringen zijn overlappende kwetsbare groepen – zoals ouderen en mensen met cardiovasculaire of respiratoire aandoeningen – maar ook indirecte effecten. Tijdens de pandemie stonden zorgsystemen onder druk, werden preventieve waarschuwingsmechanismen minder benut en raakten kwetsbare personen vaker sociaal geïsoleerd. Lockdownmaatregelen konden bovendien leiden tot hogere blootstelling aan hitte binnenshuis.
Samengestelde risico's
Belangrijk is dat het verhoogde risico niet alleen op de dag van de hitte zelf zichtbaar was, maar ook in de daaropvolgende dagen. Dat wijst op een cumulatief effect en onderstreept het belang van tijdige preventieve maatregelen. De auteurs benadrukken dat hitte en infectie-uitbraken niet langer als afzonderlijke risico’s mogen worden beschouwd.
Voor artsen en beleidsmakers betekent dit dat gezondheidswaarschuwingssystemen beter geïntegreerd moeten worden. Hitteactieplannen zouden rekening moeten houden met epidemische contexten, en omgekeerd. Met de toenemende frequentie van hittegolven door klimaatverandering en de blijvende dreiging van nieuwe pandemieën, pleiten de onderzoekers voor een gezamenlijke aanpak van deze ‘samengestelde risico’s’.
Het Vlaamse onderzoek levert daarmee concrete, lokaal relevante evidentie voor een probleem dat zich waarschijnlijk ook in andere Europese regio’s zal stellen. Preventie, vroegtijdige waarschuwing en bescherming van kwetsbare groepen blijven cruciaal – zeker wanneer meerdere gezondheidsdreigingen samenkomen.
