AZ Monica deelt ervaringen met Focus Clinic

Hogere kwaliteit tegen lagere kosten

In januari 2024 ontving de ‘Focus Clinic’ van het Antwerpse ziekenhuis AZ Monica haar eerste patiënten. Op de tweede verjaardag deelde het ziekenhuis ervaringen met zorgprofessionals, beleidsmakers en Artsenkrant.

De Focus Clinic bevindt zich in een nieuwbouw op het binnenplein van de campus van AZ Monica in de Antwerpse binnenstad. Het complex herbergt twaalf hypermoderne operatiezalen met state-of-the-art technologie. Hier gebeuren geplande ingrepen in orthopedie, mond-, kaak- en aangezichtschirurgie (MKA) en oftalmologie.

Geert Smits, ceo van AZ Monica, lichtte de achtergrond toe. AZ Monica is ontstaan uit de fusie van AZ Middelares in Deurne en de Eeuwfeestkliniek in Antwerpen. Een strategische denkoefening gaf aan dat de campus in Antwerpen, gezien de concurrentie met andere ziekenhuizen in de binnenstad, beter kon evolueren naar een gespecialiseerde omgeving voor planbare ingrepen. De campus Deurne blijft een acuut ziekenhuis voor Antwerpen Oost.

70% van ingrepen zijn planbaar

De uitbouw van een focuskliniek was de volgende logische stap, vertelde prof. Olivier Verborgt, diensthoofd orthopedie. Een focuskliniek specialiseert zich in één vorm van zorg met laag risico en lage variabiliteit. Dat leidt tot een hogere kwaliteit aan lagere kosten. De pionier van het concept is het Shouldice Hospital in Canada, dat uitsluitend aan liesbreukzorg doet. Het Canadese voorbeeld vond navolging in Nederland, Finland en Duitsland (de Martini-Klinik voor de behandeling van prostaatkanker).

Orthopedie leent zich bij uitstek tot deze aanpak, verduidelijkte Verborgt. Van de 14.000 ingrepen op beide campussen samen is ruim 70% gepland – de overige 30% betreft complexere ingrepen, meestal na een ongeval.

De voornaamste efficiëntiewinst in een focuskliniek zit in de optimale benutting van het operatiekwartier, zei Verborgt. “Dat is het duurste onderdeel van een ziekenhuis. Als je de niet-snijtijd in het OK kan reduceren, boek je de grootste winst.” Op de eerste dag na de verhuizing naar de nieuwbouw realiseerde de Focus Clinic orthopedie meteen al 24 ingrepen, vandaag ligt het gemiddelde op 88 per dag.

Wachtlijst voor personeel

Een rondleiding door de Focus Clinic, gegidst door hoofdverpleegkundige Rachi Bairi, illustreerde hoezeer dat efficiëntie voorop stond bij het uittekenen van de nieuwbouw, die aanleunt bij het beddenhuis van het oude ziekenhuis. Patiënten volgen een logische flow door het gebouw, van onthaal, omkleedruimte, voorbereiding, OK tot recovery. Verblijfpatiënten krijgen pas een kamer in het beddenhuis toegewezen wanneer ze de recovery verlaten.

In het U-vormige gebouw zijn geen lange gangen, geen kruisende stromen. De operatiekamers bevatten geen vast meubilair; zowel de operatietafel als kasten en apparatuur zijn verrijdbaar, zodat de opstelling snel aangepast kan worden aan de ingrepen die die dag gepland zijn. Medisch materiaal is opgeslagen in het centrum van de U; verbruikte materialen worden afgevoerd via een afgescheiden dienstgang aan de buitenzijde van de U.

Bairi staat aan het hoofd van een team van 57 verpleegkundigen. In de Focus Clinic werken zijn meer logistieke medewerkers dan gemiddeld, zodat de verpleegkundigen meer tijd hebben voor patiënten.

Overigens heeft de Focus Clinic geen last van personeelstekorten. “Integendeel, er is zowel in het OK als op recovery een wachtlijst van mensen die hier heel graag zouden werken”, zegt Bairi.

De specialisatie in de Focus Clinic zorgt ervoor dat artsen, verpleegkundigen, zorgkundigen en logistiek medewerkers perfect op elkaar zijn ingespeeld. Getuige daarvan: twee dagen voor de studiedag was AZ Monica het slachtoffer van een hacking-aanval. Hoewel de IT-systemen nog steeds offline waren, konden er die dag toch 40 geplande ingrepen doorgaan. Patiëntengegevens werden, zoals in de goede oude tijd, met pen en papier bijgehouden.

Al die efficiëntie heeft één keerzijde, zegt Bairi: nieuwe medewerkers moeten extra gecoacht worden om meteen in het hoge ritme mee te kunnen draaien.

 Andere dynamiek

Hoofdarts Jean-Paul Sion gaf aan dat een focuskliniek een andere dynamiek heeft dan een algemeen ziekenhuis, dat wegens spoedgevallen, bevallingen, trauma’s en 112-opnames noodgedwongen flexibel moet zijn. Dat vraagt van artsen en teams een andere mindset, waar de medische opleiding niet altijd op voorbereidt. 

Het succes van een focuskliniek hangt volgens Sion vooral af van nauwgezet capaciteitsmanagement. Wekelijks bespreekt een team van de operatieafdeling – ondersteund door een datadashboard – de planning. Ook seizoensinvloeden, zoals vakanties of verlengde weekends, worden daarbij meegenomen in de planning. “Binnenkort is het krokusvakantie  – dan moeten we weten hoeveel artsen er afwezig zijn, of er patiënten zijn die verkiezen niet geopereerd te worden tijdens een vakantieperiode, of juist wel. Dat moet je nauwgezet opvolgen.”

Sion waarschuwt ook dat het concept van een focuskliniek zuiver moet blijven. “Artsen zijn soms geneigd om ingrepen toe te voegen die het proces verstoren. De essentie van een focuskliniek is juist voorspelbaarheid." Ook kwaliteitsmeting en het documenteren van outcomes kunnen nog versterkt worden, zei Sion.

Het concept focuskliniek is – ook intern – soms omstreden, gaf Sion toe. “Sommigen vragen zich af of een focuskliniek wel een ziekenhuis is. Die discussie is niet nieuw: toen ik 25 jaar geleden deopleiding ziekenhuismanagement volgde, leefde al de bezorgdheid dat bepaalde ziekenhuizen alleen de ‘easy cases’ zouden behandelen en de rest zouden doorsturen.”

Door open en transparant te communiceren zijn die spanningen te beheersen, besloot hij. “Zorg dat men weet waar je mee bezig bent, en blijf kwaliteit leveren en documenteren.”